Татар теле ??м ?д?бияты д?ресл?ренд? ?з милл?те?? ??м башка милл?тл?рг? х?рм?т бел?н карый торган толерант ш?хес т?рбиял??


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Семинарның темасы :“ Татар теле һәм әдәбияты дәресләрендә үз милләтеңә һәм башка милләтләргә хөрмәт белән карый торган толерант шәхес тәрбияләү”

rrrr Толерантлылык – тормыш нигезе.
Толерантлылык ул –түземле булу сәләтетирә – юньдәгеләрнең фикерләренә, үз – үзләренең тотышларына, мәдәниятләренә, диннәренә түземле булу дигән сүз.
ppt_wr Толерантлылык төрләре: Толерантлылык төрләре: 1 Милләтара толерантлылык – төрле милләт вәкилләренә бер - берләрен аңлап яшәүләре.2 Психологик толерантлылык – төрле кешеләр арасындагы конфликтны чишу өчен формалашкан3 Һөнәрле толерантлылык – эштәге хезмәттәшләреңә түземле караш.4 Төрле җенесләр арасындагы толерантлылык җенесләр арасындагы мөнәсәбәтне тикшерә.5 Шәхесләр арасындагы толерантлылык – һәр кешене хөрмәт итүне, шәхесне барлык җитешсезлекләре белән кабул итүне күз алдында тота.6 Социаль толерантлылык – төрле катлам кешеләренә тигез караш кузаллый. 7 Гаилә эчендәге толерантлылык – гаиләдәге һәр кешенең бер – беренә булган мөнәсәбәтен тикшерә. Риза Фәхретдин “Әхлак гыйлеме” китабында укытучының төп кануны дип, үзенең холкын яхшырту, үз холкы һәм гамәле белән шәкертләргә үрнәк – күчергеч булуына басым ясый.
Сорау: - Укучыда башка милләтләргә карата хөрмәт хисен ничек тәрбияләргә?
Җавап:- Иң башта үз милләтенең тарихына, мәдәниятенә, сәнгатенә карата кызыксыну уятырга, хөрмәт хисе тәрбияләргә.- Милли үзаңы булган укучы башка милләтләрнең телен, динен хөрмәт итә. - Нинди чаралар аша укучыда үз милләтен яратучы толерант шәхес булдырабыз? - әдәбият, тел, сәнгать, тарих дәресләре аша;- радио, телевизион тапшырулар карау;- газета –журналлар алдыру;- тәрбияви чаралар аша: язучылар, шагыйрьләр, сәнгать кешеләре, өлкән буын белән очрашулар, китапханә, музейларга сәяхәтләр оештыру ;- милли бәйрәмнәр үткәрү һ.б. Сорау:- Дәресләрдә милләткә, башка милләтләргә хөрмәт хисе уяту өчен нинди ысуллар куллану уңай ? Нәрсәләргә нигезләнергә?
ppt_xppt_y Җавап:1. Халык педагогикасына (җырларга, әйтемнәргә, такмакларга, табышмакларга, мәкальләргә, легендаларга, мөнәҗәтләргә һ.б.) нигезләнергә.Мисал. А. Алиш “Нечкәбил” әкиятендәге төп геройга, башка геройларга мөнәсәбәтегезне мәкальләр аша чагылдырыгыз.Хезмәт төбе – хәзинә.Эшләгән үлмәс, эшләмәгән көн күрмәс. Эш сөйгәнне мир сөя.Тырышкан табар, ташка кадак кагар.Йокы –ялкауның бәлеше.Ялкауга көн дә бәйрәм. 2. Әдәби әсәрләрне өйрәнгәндә теленә игътибар иттерү, башка халык авыз иҗатында да уртаклыкны таптыру:“Дөнья төкерсә, диңгез була”( рус халык мәкале),“Халык төкерсә, күл була” (татар халык мәкале),“Берәү төкерсә, кибә;халык төкерсә, күл барлыкка килә” (чуваш халык мәкале).Нәтиҗә: Берләшкән кешеләрнең җиңүен, ә читтә калганнарның уңышсызлыкка очравын дәлилли.Төрлечә яңгырасалар да, мәгънәләре бер үк. 3. Акыл ияләренең, мәгърифәтче язучыларның, педагогларның аерым хезмәтләренә, фикерләренә күзәтү ясау. “Тәрбия халыкчанлыкка таянырга тиеш. Һәртөрле тере тарихи халыкчанлык – Алланың җирдәге иң гүзәл иҗат җимеше. ”. К.Д. Ушинский (Иҗтимагый тәрбиядә халыкчанлык турында” мәкаләсеннән)“Кардәшләрегездән соң сезгә иң якын кешеләр – күршеләрегез...Шатлык һәм кайгыларын уртаклашып, авыру вакытларында хәлләрен сорагыз, хезмәтләре булса башкарыгыз. Алар өчен догада булыгыз”. Р. Фәхретдин (“Балаларга үгет- нәсыйхәт” китабыннан)“Әгәр дә бер адәм белән иптәш булсаң аның акылына кара, диненә карама. Чөнки аның дине үзенә фәкать, әмма акылы үзенә һәм сиңадыр». К. Насыйри ( «Кырык бакча» китабыннан) fill.on 4. Тарихи шәхесләр үрнәге белән таныштыру.ПОДРАЖАНИЕ КОРАНУС небесной книги             список дан Тебе, пророк, не для             строптивых; Спокойно возвещай                       Коран, Не понуждая нечестивых!Пәйгамбәр, галәмнәнвәхи иңде сиңа,Түгел киребеткән           адашканнарга:Тыныч кына Коръән          белән өндә,Мәҗбүр итмә көфер        саташканнарны! А.С. Пушкин …Рус белән тормыш кичердек сайрашып, Тел, лөгать, гадәть вә әхлак алмашып… Г. Тукай
4. Кеше үз динен хөрмәт итсә, башка динне дә хөрмәт итәчәк.r 5. Татарлар башка халыкларга, бигрәк тә Казахстан, Урта Азия халыкларына, ислам нуры белән бергә, мәгърифәт тә илткәннәр, татар укымышлылары шул халыкларның милли мәдәниятен булдыруга зур өлеш илткәннәр. Садри Максуди6. Башка милләт язучыларының , шагыйрьләренең әсәрләрен искә төшерү, күзәтү ясау.fill.onrrrrr
Тугандаш милләтләрнең мәдәнияте белән танышабыз. Әмирхан Еники “ Курай “ , “ Әйтелмәгән васыять “ хикәяләреМостай Кәрим “ Озын- озак балачак “ хикәясе Чыңгыз Айтматов “ Беренче мөгаллим “ хикәясеМифтахетдин Акмулла әсәрләреГалимҗан Ибраһимов “ Казакъ кызы “ романы һ.б.
Хәят образы ул – Ф.Әмирханның эстетик идеалы. Хәят үз милли телен, гореф-гадәтләрен, ата-анасын ихтирам итү белән бергә, рус культурасын да үз холкына сеңдергән бөтен бер шәхес . Чаллы драмтеатры. «Хәят» мелодрамасы7. Җыелма образларга характеристика бирү.Милләтләргә хас уңай сыйфатларны табу. Хәят Белемле Алтынай Рухи азатлыкка омтылучы Карлыгач – Сылу Халыкчан
r 7. Җыелма образларга характеристика бирү. Милләтләргә хас уңай сыйфатларны табу.- чисталык- сабырлык- түземлелек- белемлелек- батырлык- тырышлык- ватанпәрвәрлек- үз милләтен сөюче - авырлыкларга бирешмәүче 8. Әдәби образлар аша тарихи шәхесләргә чыгу. style.colorfillcolorstroke.colorfill.typerrrr
Г. Исхакый әсәрләре укучыда татар халкының яшәү рәвешенә хөрмәт уята.
fill.onrrrrr Мөселман торагының төп сыйфатлары – пөхтәлек, чисталык, галилек. Шунда ук тәннең, киемнең, урынның чисталыгы мөселман тормышының бик мөһим сыйфатларыннан берсе. Татар халкында аш – су янында чисталыкка аеруча әһәмият бирелә. Мөселманнарның өстәленә чисталык, гадилек һәм чаманы белү хас. Аларда рухи һәм тән чисталыгы бербөтен итеп карала. С. Максуди.
Рус карты : «Көчләп урыс итепбулмый, көчләп татар итеп булмый».
Без төрле милләттән, ләкин Ватаныбыз уртак.
ppt_wr
Халыклар барысы да бөек, зирәк, уңган. Ләкин бу төшенчәләргә милли эчтәлек салынганлыгын истә тотарга кирәк. С.Максуди МәсьәләСин башкорт дип, син татар дип,Әрләшмәек, туганнар.Бу халыклар гомер бакыйБергә тормыш корганнар.Син башкортмы, син татрмы – Анда түгел мәсьәлә, Башкорттан да , татардан да Урыс туа,вәт бәла!Менә кайда мәсьәлә! Ф.Кәрим “ Кыңгыраулы яшел гармун”fill.onrrrrr
11 нче сыйныф программасында Ф.Кәрим иҗаты. Дәреснең бер этабында алдагы классларда өйрәнгән материалны искә төшерү. Татар әдәбияты.Ф.Кәрим “Кыңгыраулы яшел гармун” поэмасы . 7 нче сыйныф. Рус әдәбияты. А.Т. Твардовский “ Василий Тёркин». 8 нче сыйныф. Дәреснең темасы: Ф. Кәрим иҗатында батырлык темасы.Максаты: 1. Ф. Кәримнең сугыш чоры поэзиясендәге темаларны билгеләү, иҗаты буенча белемнәрне ныгыту. 2. Әсәрләргә анализ ясау күнекмәләрен камилләштерү, сәнгатьле укуны, сөйләм телен үстерү.3. Үз халкыңа, башка милләтләргә карата хөрмәт хисе тәрбияләү. Ф.Кәрим . Иҗат чорларында тематиканы билгеләү.1922-1937 – яшьлек романтикасы,ашкынулы иҗат.1937- 1941- тоткынлыкта сыкрану-әрнү.1941-1945 - rrrr
Шигырьне уку. Кыска җаваплар. Дәреснең цитатасы. Х.Туфан «И татар» шигыре.1 төркем.-Туфан татар халкының нинди сыйфатын алга куя? Ни өчен?2 төркем.- Шигырь Ф.Кәримнең шәхси тормышына туры киләме? И ТАТАРӘйтерсең байрагын Күтәреп иңенә,Һәр халык дөньгаБүләген китерә.Иң гүзәл сыйфатын, Иң яхшы якларын,Бүтәннәр өчен дәКадерле затларынКитерә һәр халыкКешелек сафына,Гасырдан гасыргаТапшыра-тапшыра.Синең дә , и татар,Сыйфатың, саның бар,Холкыңда, йолаңдаСоклангыч ягың бар:Синең төп сыйфатыңБатырлык, кыюлык.Синең бу гадәтеңБайрагың булырлык!Тапшырып син шуныБуыннан буынга,Һәйкәлләр тезәсеңТарихың юлына. Х.Туфан 2.Алдагы сыйныфта өйрәнгән “Кыңгыраулы яшел гармун” поэмасын искә төшерик.“Кыңгыраулы яшел гармун” поэмасында кайсы вакыт тасвирланган? - Әсәрнең темасын билгелик? - Төп героөй – Фазыл. Бу образны рус шагыйре А. Т. Твардовскийның кайсы әсәрендәге образ белән тиңләп була?3. Поэмалардан төп геройлар хакында, сугышка чаклы кем булулары турында язылган юлларны табып уку. 1 төркем. Фазыйл. 2 төркем. Василий. - Аларга нинди уртак сыйфатлар хас? - Фазыл да , Василий Тёркин да җыелма образлар.Аңлатма бирегез.Фазыл – шахтер. Хезмәт алдынгысы, тырыш егет. Гармунчы, җырчы. Чибәр булганга кызлар да аңа гашыйк була. Шаян, башкаларның да күңелләрен күтәрә белә. Сугышта кыю, батыр егет. Максаты – терелеп фронтка китү, Ватанны дошманнардан азат итү.Василий - гади колхозчы. Сүзгә оста, шаян. Сугыш тынган арада җыр, мәзәк сүз белән солдатларның күңелен күтәрә. Батыр егет. Җыелма образ. Шагыйрьләр, язучылар күп кешеләрдәге сыйфатларның иң кирәкләрен бер геройда туплап бирәләр. Сәнгатьтә генә яшиләр. Шулай булуга карамастан, конкрет кешеләр кебек кабул ителәләр. _ Фазыл да, Василий Тёркин да халыкчан образлар. Җыр, мәкаль – әйтемнәре белән укучының күңелен биләп алалар. - Фазыл да, Василий Тёркин да халыкчан образлар. Җыр, мәкаль – әйтемнәре белән укучының күңелен биләп алалар. 1 төркем. - Җыр кергән өлешләрне табып уку. Ф.Кәримнең поэмасында җыр нинди хезмәт башкара? Гармунга нинди вазифа йөкләнгән?2төркем.- Твардовский әсәрендәге юллар халык теленә кереп мәкаль булып киткәннәр. Мәгънәсен аңлатыгыз әле. Нет, ребята, я не гордый, я согласен на медаль.Бой идёт не ради славы, ради жизни на земле.Города сдают солдаты, генералы их берут.Не гляди, что на груди, а гляди, что впереди. Гармун – символик образ. Солдатларның уй- теләкләре. Ватан өчен сугышка бару. Изге хисләр җырга салынган. Әлеге сугышта Фазыл, Василий кебек гади совет солдатлары дан өчен түгел, тормыш өчен көрәшкән. Киләчәк тормыш өчен, безнең буын тыныч тормышта яшәсен дип бердәм көрәшкәннәр.“Из Рязани, из Казани,Из Сибири, из Москвы-Спят бойцы.Свое сказалиИ уже навек правы.” - Әсәрләр нинди рухта, интонациядә язылганнар? - Күтәрнеке рухта язылганнар. - Образлар , күтәрелгән тема уртак. Бу әсәрләрне бер идеягә берләштерик әле. - Сугышта меңнәрчә, миллионнарча гади солдатлар катнашкан. Рус та, татар да, украин да. Фазыл, Василий кебек егетләр үзләрендә халыкның сынмас, сыгылмас характерын, нык рухын күрсәтәләр. Алардагы күңел күтәренкелеге җиңүгә ышанычны арттыра. Җиңүне батырлык аша гына яулап була. - Тарихка күз салыйк. 1941 нче ел. - Гитлерның планнары ни өчен тормышка ашмаган? - Сугышта күп телдә сөйләшүче , ышанулары, диннәре белән аерылып торучы төрле милләт кешеләре көрәшкән. Аларны бер максат берләштергән – Ватанны дошманнан саклау. Берсен –берсе аңлаганнар, түзем булганнар. Һәр милләт тарихта үз батырларын калдырган. Без аларны онытмсака тиеш. “Җир йөзендә барлык милләтләр кыю вә батыр затлар һөм бөек шәхесләр тудыралар. Милләтнең хәятендә, тәрәккыятендә өчен көрәшләрдә фидакарьлек күрсәткән, Ватанга гадәттән тыш хезмәтләре белән дан алган кешеләргә каһарман исеме бирелер. Мондый бөек шәхесләр милләтнең хәтерендә онытылмас эз калдыралар. Үз милләтен сөйгән халык шагыйрьләре бу каһарманнар истәлегенә мәдхияләр вә җырлар иҗат иткәннәр, алар хакында дастаннар язганнар. Шул рәвешчә каһарман үз милләтенең хәтер хәзинәсендә күренекле урын алган”. Садри Максуди Милләтләр төрле, Ватан уртак.
Исәннәрнең кадерен бел,Үлгәннәрнең каберен бел.
fill.onrrrrr Йомгаклау.Үлем турында уйлама, Илең турында уйла . Илең турында уйласаң, Гомерең озын була.Бу шигырь киләчәк буынга шагыйрьнең васыяте булып яңгырый. Бөек Ватан сугышы кырында чыныккан,авыр көрәш юлы үткән Ф.Кәрим бер хакыйкатькә төшенә: дөньяда иң кадерле нәрсә - Ватан азатлыгы өчен көрәшкән солдат - гомер озынлыгын ил өчен батырлык эшләүдә , Ватанны саклауда күрә. Батырлар халык хәтерендә мәңгегә яши.

Приложенные файлы


Добавить комментарий