Урок якутского языка (букубаар) по технологической карте


Тема: Хайааһыны көрдөрөр тыллар
УМК: Александра Петровна Колесова
Тиибэ: сана өйдөбүлү арыйыы уруога
Сыала: Оҕолор этиини истэн суруйа үөрэнии усулуобуйаны тэрийии
Оҕо сыала: Этиини хайдах истэн суруйабыный?
Тумугэ:
1.Предмети үөрэтии түмүгэ: Этиини үөрэппит ньыматын туһанан суруйуу.Тылы ааҕыы уопсай ньыматын эрчийии (чиҥэтии), буукубаны суруйа үөрэнии, тылы истэн суруйуу ньыматын эрчийии (чиҥэтии)
2.Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэБэйэни салайынар - дьаһанар сатабыл- үөрэнэр соругу туруоруу (билэриттэн билбэтин сатаан араарар);
- бэйэ дьарыгын (дьайыытын) былааннааһын- бэйэ дьайыытын хонтуруолланыы-бэйэ алҕаһын булуу, көннөрүү
- бэйэ дьайыытын сыаналаныыБилэр- көрөр сатабыл: өй үлэтин араас дьайыыларын толорор:
- ырытыы (ТУУМ ЭҺЭ - тыл доҕоонорун),
- тэҥнээһин (хайааһын тыллары),
- түмүктээһин,
- моделлааһын (тыллар дорҕооннорун моделын оҥорун, дорҕоонунан буукубаннан бэлиэтээһин)
Бодоруһар сатабыл: бииргэ алтыһан үөрэнэр- атын киһини өйдөөн истии;
- бэйэ санааны сааһылаан этии.
3. Ытык өйдөбүлү иҥэрии түмүгэ: - төрөөбут тыл иитиллэр, үөрэнэр тыл буоларын өйдүүр;
- (хайааһын тыллар) – суруйарбытыгар, аа5арбытыгар наадалаагын өйдүүрЭтап Учуутал дьарыгаОҕо дьарыгаТуттуллар ньымаларАлтыһыы формата ТүмүгэТэрээһин чааһа Үтүө күнүнэн! Саха тылын уруога. Учууталы кытта дорооболоһор.
Уруокка бэлэмнэнэр. Тылынан
биирдиилээн Үлэлиир миэстэтин тэринэр,
Үөрэнэр соругу туруорууҮөрэнэр тугэни тэрийии«Ситиһии» түгэни тэрийииТаабырыын:
Сир анныгар итии болгуо сытар үһү.
Ууттан булулларбын, ууга сууруллабын диир баар үһү.
Сорудах:
Тэтэрээккэр туус, эһэ, диэн тыллар дорҕооннорун моделын оҥорун.
Үлэни былааннааһын - тылы дор5ооннорго араарыы ньыматын санатыы
-Тыл дорҕооннорун моделын онорорго ханнык дьайыылары оҥоробутуй?
Оҕолор үлэтин тэрийии
Үлэни ырытыы
1.Дуоскаҕа маҥнайгы тыл моделын оҥорон көрдөр
2.Туох дии саныыгын? Сөпкө оҥордун дуо? Ыйытыылааххын?
3. Кэпсээ, бэйэ үлэтин бэрэбиэркэлэн, сөп буоллаҕына «+» туруорунан ис.
Оҕо
Сыаналаныы- Илиигитин уун, үлэҥ сөп дуо?
-Туохха сыыспыккыный?
2.Оҕону билбэтигэр таһаарар түгэни тэрийииСорудах:
Тыллары буукубаннан суруйу. эһэ
Туус
Үлэни былааннааһын
Тыл дорҕооннорун моделын оҥоруу бэрээдэгэ
1.тылы истэбит , тыл моделын оҥоробут2.тылы сүһүөххэ араарабыт (айахпыт хаста аһыллар да соччо сүһүөхтээх)
3.Сүһүөҕүнэн дор5ооннорун арааран ырытабыт, фишканан бэлиэтиибит:
Аһаҕас дорҕоон – кылгас,уһун, дифтонг
Бүтэй дорҕоон-ньиргиэрдээх, ньиргиэрэ суохТэтэрээккэ туус, эһэ диэн тыллар моделларын оҥорор.

..
.
Үлэни ырытыыга кыттар, үлэтин хонтуруолланар.
1.Дуоскаҕа тахсан бэйэтин моделларын көрдөрөр.
2.О5о сыыһа оҥорбутун ыйытыаҕын сөп.
3.О5о хас биирдии дорҕоону ырытар, сөп буоллаҕына «+» туруорунан иһэр.
"туус" диэн тыл 1 сүһүөхтээх, тоҕо диэтэххэ биир аһаҕас дорҕоонноох.
1 дорҕооно (т) – ньиргиэрдээх суох б/д2 дорҕооно (уу) - уһун а/д3 дорҕооно (с)- ньиргиэрдээх суох б/д"эһэ" диэн тыл 2 сүһүөхтээх, тоҕо диэтэххэ икки аьа5ас дорҕоонноох.
-маҥнайгы сүһүөҕэ "э"
1 дорҕооно (э)- кылгас а/д-иккис суьуэ5э "һэ"
1 дорҕооно (һ)- ньиргиэрдээх суох б/д 2 дорҕооно (э)- кылгас а/д Үлэтин сыаналанар.
- туохха сыыспын этэр.
ТУУС ЭҺЭ
Көдөрүллэр матырыйаал,
Тылынан биирдиилээн
Тылынан
биирдиилээн
Тэтэрээккэ үлэ
Дуоскаҕа үлэ
Тылынан

Тылынан

Тэтэрээккэ үлэ
Биирдиилээн - үөрэнэр соругу туруоруу (билэриттэн билбэтин сатаан араарар);
- бэйэ дьарыгын (дьайыытын) былааннааһын
Моделлааһын (ЭҺЭ ТУУС тыл дорҕооннорун оноруу)
Бэйэ дьарыгы хонтурулланыы
Өй араас дьайыытын толорор. Ырытыы (ТУУС ЭҺЭ тыл дорҕоонун)
Бэйэ дьарыга хонтуруолланыы
- бэйэ дьайыытын сыаналаныы
моделлааһын (Дорҕоону буукубаннан бэлиэтээһин)
Үөрэнэр соругу толоруу1 Ааҕыыа) Тылларыы аахтарыы- сүһүөхтэри аах (искэ)
- биирдиилээнб) тыллары аахтарыы- тыллары биирдиилээн таска аах
- ханнык тылы өйдөөбөтүн, ыйыт.
-Тыллар суолталарын быьаарыы:
Бу тугу көрдөрөр тылларый
-Маҥнайгы туруоруу суруллубут тыллары тугунан маарыннаһалларый
-Иккис туруоруу суруллубут тыллары тугунан маарыннаьалларый
-Үһүс туруоруу суруллубут тыллар
-Төрдүс туруоруу суруллубут тыллар
В)Этии диэн тугуй
3.Үөрэнэр соругу туруоруу
- маладьыас, онон, бүгүн уруокка туох сорук турарый?
Аахпыт тылтан биири туһанан этиитэ толкуйдаа.


Маладьыастар.
Саҥа өйдөбүлү боруобалаан туттууҮлэни былааннааһын- тылы суруйуу
- тылы суруйарга ханнык дьайыылары оҥоробутуй?
Оҕо үлэтин тэрийииУчуутал этэр:
- иккисҮлэни былааннааһын- этиини суруйуу
- Этии диэн тугуй?
Ол аата этиини суруйага ханнык дьайыылары оноробутуй?
Оҕо үлэтин тэрийииУчуутал аа5ар:
- Буоккэ масс кыстыыр.
Тэтэрээккэ суруйуу
Маҥнай этии моделын онорун
Иккиһинэн этии быраабылатын бэлиэтээн.
Үсүһүнэн этиини суруйун.
Суруйууга сэпкэ олоруу, тэтэрээти сэпкэ тутуу быраабылатын санатыы……..
Аны бэйэн этиини суруйун
- Саамай табыллыбыт буукубаҕытын аннынан тардын- дифтонг аннынан тардын
Хоһуласпыт б/д булан аннынан тардын.
Уьун а/д аннынан тардын.
Үлэни сыаналаныы- Улэҕин сыаналанСүһүөхтэри ааҕар:
-тыллары харандааһынан сүһүөххэ арааран искэ ааҕар
Эрбиир Кутта
Ирдиир Сүттэ
Эмтиир көттө
ыксыыр бүттэ
Ккирдэ Ыатар
Бүүрдэ Куотар
туурда Үөлэр
биэрдэ сиэтэр
-таска доргуччу аа5ар.
- тыллары биирдиилээн таска доргуччу аа5ар.
-өйдөөбөтөх тылларын суолтатын ыйытар
Хайааьыны.
Уьун а/д баар
Хоһуласпыт б/д
Дифтонг баар
Сэргэстэспит б/д
Этии тыллартан турар.
Бүтэһигэр туочука турар.Улахан буукубаттан саҕаланар.
Уруок соругун таһаар.
- Этиини суруйа үөрэнии
Этиилэри этэллэр.
Быраас киһини эмтиир.
Чыычаах үөһээ көттө.
Кутуйах куоскаттан куотар.Аҕам таһырдьаттан киирдэ. уо.д.а.
Үлэни былааннааһынТылы суруйуу бэрээдэгэ1.тылы истэбит, тыл моделын оҥоробут2.тылы сүһүөххэ араарабыт (айахпыт хаста аһыллар да соччо сүһүөхтээх)
3.Тылы суруйабыт.
Тэтэрээккэ «иккис»…диэн тылы истэн суруйар.


ИККИС
Учебник, стр.47
Этии тыллартан турар.
Бутэһигэр туочука турар.
Улахан буукубаттан саҕаланар.
Улэни былааннааьынЭтиини суруйуу бэрээдэгэ1. Этиини истэбит. Этии хас тылтан турарын аа5абын. Этии моделын оноробут.
2. Этии улахан буукубаттан саҕаланар3. Тыллары сүһүөххэ араарабыт (айахпыт хаста аһыллар да соччо сүһүөхтээх)
3. Этиини суруйабыт.
Тэтэрээккэ «Бүөккэ мас кыстыыр»…диэн этиини истэн суруйар.


Буоккэ мас кыстыырБуоккэ мас кыстыырЭтиини суруйуу.
Тэтэрээккэ үлэлииргэ бэлэмнэнэр.
Тэтэрээккэ улэ_________________
________________
_________________
________________
_________________
_________________
_________________
________________
Бүөккэ мас кыстыыр.
биирдиилээн
кинигэннэн үлэ
Ыйытыы биирдиилээн
Тылынан
Тылынан
Тылынан
көрдөрүллэр матырыйаал
Тылынан
Тылынан
Тэтэрээккэ үлэ
Ыйытыы тылынан
Тыланан
Тэтэрээккэ үлэ
Бэйэ дьарыгын хонтуруолланар
Тылы ааҕыы уопсай ньыматын эрчийии (чиҥэтии)
Билэриттэн билбэтин сатаан араарар
Өй араас дьайыыларын толорор. Тэҥнээһин. (тыллары)
ыырыты
үөрэнэр соругу туруоруу (билэриттэн билбэтин сатаан араарар);
- бэйэ дьайыытын хонтуруолланыы
Бэйэ дьарыгын былааннааһын
- бэйэ дьайыытын хонтуруолланыы
Бэйэ дьарыгын былааннааһын
моделлааьын,
бэйэ дьарыгын хонтуруолланыы
Бэйэ дьайыытын саналаныы
Бэйэ өйдөбүлүн сыаналаныы1Бэйэ өйдөбүлүн сыаналаныыБүгүн туох саҥаны биллин?
этии биьиэхэ туохха наадалаҕый?
Бэйэ дьарыгын сыаналаныы
Хайдах үлэлээтим дии санаатын?
Табылынна? Табыллыбата?
Туохха ыарыр5аттын? Үөрэппит быраабылалары туһанан этиини суруйдубут.
Саҥарар санаабытын сөптөөхтүк саҥарарга
Санаабытын этэргэ. Тылынан
Биирдиилээн -Тугу билэрин-билбэтин, тугу ситэри үѳрэтиэхтээҕин арааран ѳйдүүр;
этии саха тылыгар улахан суолталааҕын өйдүүр.
Түмүк оҥоруу.

Приложенные файлы


Добавить комментарий