«Урок развития речи»Времена года.Осень»


Саттарова М.С.
Нутукъ инкишафы
(Ана тили дерси)
Мевзу: «Йыл мевсимлери. Кузь».Макъсат:
-талебелерни кузь аляметлеринен таныш этмек;
-фикир юрютюв къабилиетлерини инкишаф этмек;
-табиаткъа урьмет, эстетик дуйгъуларны ашламакъДонатма: Магнитофон,»Йыл мевсимлери» А.Вавальди.,йыл мевсимлерни тасвирлеген ресимлер.
Дерснинъ кетишаты1.Тешкилий къысым Селямлашув Невбетчинен субетII Янъы мевзуны анълатув а) Оджанынъ кириш сёзю (Музыка яваштан чала)
-Балалар ,биз бугуньки дерсимизни табиат мевзусына багъышлайджакъмыз.
Биз Ватансыз, санки тамырсыз терек, озь топрагъымызны севемиз,оны айбетлеймиз ве къорчаламакъ керекмиз.
б) «Интрига» мешгъулиети-Балалар, сизлер тахтада ерлештирильген сакълы сёзни тапынъыз.Бу сёз насыл йыл мевсими акъкъында сёз кетеджегини айтаджакъ.
КМА-МА+УМО-МО+ ЗМ-АТ+Ь= КУЗЬ
III. «Зеин уджюми»(суаль-джевап оюны)
Журналист-талебе къолунда микрофон балаларгъа суаль бере:
- Насыл йыл мевсимлерини билесинъиз?(кузь,къыш,баарь.яз)
-Севимли йыл мевсиминъизни айтынъйз?Не ичюн сиз бу мевсимни бегенесинъиз? Кузь айларынынъ адларыны айтынъыз?
IV. Саналаштырув «Кузь ханым келе!»а) Кузь: - Тез етишти ягъмурлы кузь Кете дерске балалар.
Ягъмур ягъа ,кедже-куньдюз.
Энди сувуй авалар.
1.
б)Кузь ханым балаларгъа суаль бере:
- Мектеп капусы ачылды.Насыл ай бизге кельди? (Сентябрь)
-Аюв юкъугъа далды.Насыл ай бизге кельди? (Октябрь)
-Къарнен ягъмур талаша.Насыл ай бизге кельди? (Ноябрь)
в)Оджа: - Я сен, Кузь ханым , балаларгъа не кетирдинъ?
( Мейвалар: алма,армут,юзюмлер )
Санагъа балалар чыкъа, башларында ресимли мейвалар такъылгъан:
Алма: - Алма бою амасы меним.
Мейваларнынъ башы меним,
Ашасанъ, агъызынъ балланыр,
Янакъларынъ алланыр.
Армутлар: - Сеитлерден кельдик биз.
Сап-сары ренкимиз,
Ашагъанлар тез осер.
Юзюмлер: -Алушталы юзюмлерСепетни яраштыра.
Татлы,баллы юзюмлер.
Эр кесни кувандырар.
V.Ассоциатив черен усулы Оджа: - Сагъ олунъыз,балалар! Машалла! Кузьде насыл денъишмелер ола?(Кузь алеметлерини дефтерге язув)
185356517081525488904699012915904699014249401231902482215170815 КУЗЬ сувукъ ава япракъларсарара,къушлар коче, ягъмурлар ягъа, Дервиза байрамы,куньлер къыскъара,гедже узай, айванлар къышкъа азырланалар.боран.елли ава.174879090170217741590170
VI. «Сенкан» оюныа) Кузь сёзюне сыфатларны (тапмакъ) уйдурып язмакъ:
(алтын)кузь; (ягъмурлы) кузь; (эрте) кузь; (сувукъ) кузь; (кечь) кузь; (берекетли) кузьб) Берильген сыфатларгъа фиильнен ифаделенген хаберни уйдурмакъ:
(алтын)дейлер;(ягъмурлы) оладжакъ; (эрте)келеджек;(сувукъ) олды;(кечь) кельди;(берекетли) эди.
2
в)Берильген сёз бирикмелеринен джумле тизмек:
Алтын кузь дейлелер. Ягъмурлы кузь оладжакъ.эрте кузь келеджек. Сувукъ кузь олды. Кечь кузь кельди.Берекетли кузь олды.
VII.Группаларнен чалышув.А)Оджа телебелерге бегенген йыл мевсимини къягыткъа язмасыны теклиф эте.Бойлеликнен, талебелернинъ сайысы йыл мевимлернинъ чешитлерине бакъып болюнелер ве группаларгъа болюнелер.
«Этногрофлар» «Синоптиклер» «Экологлар»
ВАЗИФЕЛЕР:
«Этногрофлар»
ШИАР: « Адетлеримиз къалса, ёл къалмаз»
Инструкция:
Аталар сёзлерини битирмек.
Къыйыш терек догъру (осьмез)
Аткъа ишанмасанъ,ёлгъа ( чыкъма)
Ялдамагъа бильмесенъ.сувгъа (тюшме)
Тапмаджаларны тапынъызАкъшам олса корюнир,
Саба олса джоюлыр (Ай)
Къыштан къоркъмайып юре,
Озю «Къар!»-деп, окюре.(Къаргъа)
Устю пулчыкъ,ичи къылчыкъ (Балыкъ)
Антери чокъ, дёгмеси ёкъ (Къапыста)
Эв ишини такъдим этмек.
Дервиза байрамы акъкъында малюмат бермек.
«Синоптиклер»
Инструкция:
Шиар: «Табиатны севмек ве къарчаламакъ лязим!»
Тезайтым мешгъулиети.
Къолгъа къавал алды бакъа.
Вакъ,вакъ,вакъ- чалды бакъа.
Давран ,денъиз, даолгъаларгъа,
Долап дал далгъаларгъа.
2.Табиат аляметлерини бир-бирине къошунъыз:
А) Орюмчек тез-тез агъ оре…..
Б) Къырмыскъалар юваларына сакълана…..
В) Къушлар къабарды…..
Г) Торгъай дамнынъ дюбюнде сакълана….
3
тезден аяз аладжакъ(г)
ава бозуладжакъ(в)
афат оладжакъ(б)
къуру авагъа (а)
3.Эв ишини такъдим этмек.
Кузь аляметлерини айтмакъ( сувукъ ава ,ель, чамур….)
ЭКОЛОГЛАР
Инструкция:
Шиар: «»Терекни –къурт сакълар,инсанны дерт сакълар»
1.Меселени чез:
- икяени окъу- икяенинъ къараманы догъру иш яптымы?
- сен онынъ еринде не япар эдинъ?
Бир кунь Алим озенге келип, бойле манзараны коре. Озеннинъ четинде туристлер атеш якъып раатлангъанлар. Алим атешнинъ сёндюрильмегенини корип, четте дагъылыкъ кягъытларны корип, шашып къалгъан.
-Насыл пусюр адамлар, консерва къутуларыны джыймагъанлар!- деп ачувлангъан .
-Бойле ялыны, дюльбер манзараны бозмакъ джинаеттир!- къычырды Алим.
- Атешни сёндюрип,чёплюкни топлап,озенге ташласам экенми?Ялы кене темиз ве дюльбер олур!- деген, озюне.
2. Яшагъан еринъизнинъ экологик меселелерини айтынъыз.
3. Эв ишини такъдим этмек (« Яшагъан еримнинъ экологик проблемлери» фотомонтаж)
VIII.Мевзуны пекитюв.
А) Оджанынъ сёзю:
-Машалла, балалар! Келинъиз, мен сизлерге «Табиат муджизеси» деген масалны окъуйым:
Бир заманда бар экен,бир заманда ёкъ экен.Бир аджайип диярда апансыздан табиатта бекленильмеген денъишмелер пейда олгъан,япракълар сарарып, отлар къуруп башлагъанОджанынъ сёзю:
-Балалар, билесинъизми, мен масалнынъ девамыны сизлерге окъуп оламайджам, масал язылгъан саифелерни ель учурып джойгъан.Келинъиз, сизлер масалны озюнъиз девам этинъиз.
4
(Группаларда чалышув)
б) Оджа талебелерни группаларгъа боле.Эр бир группа масалны девам этелер:
- «Синоптиклер» масалнынъ багъланувыны язалар
- «Этногрофлар» масалнынъ чезилювини язалар-«Экологлар» масалнынъ нетиджесини язаларКириш(Масалнынъ башы)
Бир заманда бар экен,бир заманда ёкъ экен.Бир аджайип диярда апансыздан табиатта бекленильмеген денъишмелер олгъан.Къумлу ягъмурлар ягъып,япракълар къуруп башлагъан.
«Синоптиклер»
Сувукъ еллер эсип, аязлы геджелер олгъан.Куньлер къыскъарып башлагъан,шу диярда яшагъан бутюн ашератлар,осюмлюклер раатсызланып не ишлейджегини бильмегенлер.Чюнки бутюн кони къара булутлар къаплап алгъанлар.
«Этногрофлар»
« Табиаткъа не олгъан экен?»-деп, тюшюнгенлер.Дюльбер табиат манзарасы ёкъ оладжакъ деп, эр кес ойлангъан ве не япмагъа бильмегенлер.Лякин бу дияргъа бир кунь шашкъын Ельчик къайдан да учып кельген ве юксек сельби терегининъ далларыны саллагъан.
«Экологлар»
Къара булутларны айдаштыргъан,къатты йылдырым ургъан,кок гудюрдеген ве кучьлю ягъмурлар ягъгъан, ерлерни сув-шыркъ эткен.Сонъ шашкъын Ельчик къувангъанындан бютюн дияргъа хабер берген: «Кузь ягъмурлары ерни джибитти,демек,севимли диярымыз эбедий яшайджакъ!»Озю исе башкъа мемлекетлерге учып кеткен.
IX. Нетидже чыкъарув,талебелерни баалавXI. Эв иши: Тариф этюв инша язмакъ « Алтын кузь»
Иляве:
НУТУКЪ ЧЕШИТЛЕРИ ДЖЕДВЕЛЛЕРИ

Приложенные файлы


Добавить комментарий