«Урок по крымскотатарской литературе на тему «Якъуб Шакир — Али. Надежда на счастливое будущее в стихотворении «Весна ««Мевсим баарь» шииринде баарьнинь тасвирленюви. Бахытлы келеджекке ишанч.» (6 класс)»


Мевзу:Якъуб Шакир - Али. «Мевсим баарь» шиириндебаарьнинь тасвирленюви. Бахытлы келеджекке ишанч.Макъсат:Ифадели окъув алышкъанлыгъы устюнде чалышув;
талебелерде табиаткъа севги ашлав.
Дерс донатылувы: Компьютер, «япрачыкълар», баарь мевсимининъ левхалары (ресимлери), Йыр «Баарь кельсе, ачса да гуллер», «Терек», ассоциатив чалы усулы.
Дерснинъ кетишаты:
I.Т ешкилий къысым1.Дерске меракъ догьурув, «Баарь кельсе, ачса да гуллер» йыры янъгъырай.
2Селямлашув. Невбетчинен субет.
II.Эв вазифесини тешкерюв.Якъуб Шакир-Алининъ «Ветан» шиирини талебелер эзберден айталар.
III. Янъы мевзуны анълатув.
1.Оджа: Бизлер,балалар, бугунь Якъуб Шакир-Алининъ иджадынен танышувны девам этемиз.Анълагъанынъыз киби дюльбер баарь мевсими акъкъында лаф юрсетеджекмиз.
Кечкен дерсте айткъанымыз киби биз Ватансыз, санъки тамырсыз бир терекмиз. Эльбетте, биз озь топрагъымызны севемиз.
Баарь кельгенинен япракъларнынъ аджайип къокъусы, ер къокъусы,аванынъ тюсю, кунеш шавлелери, торгъайларнынъ чивильдиси - булар эписи халкънынъ санатында тасвирлене.
Не къадар тылсымлы,айретли сёзлер, сеслер, боялар бар. Олар тувгъан ернинъ дюльберлигини косьтере. Оларнынъ санаты Ватангъа, аджайип табиатымызгъа севги дуйгъусындан догъа.
Бугуньки дерсимиз табиат шиириетине багъышлана (талебелер мевзуны айталар ве макъсатларыны чыкъаралар).
2.Келинъиз, Якъуб Шакир-Алининъ «Мевсим баарь» шиирини ифадели окъуйыкъ. «Зынджырчыкъ усулы»
(Талебелер шиирнинъ дертликлерини ифадели окъуйлар).
3.Лугъат иши.
Небататлар-осюмликлер (растения)
Феракъланмакъ-къуванмакъ(радоваться)
Сабанджы-ер сюрюджи(пахарь)
Муждеджи-хош,кьуванчлы хабер кетириджи (вестник)
Дюдюк-музыка алети (свисток)
4.Оджа: Сизнинъ огюнъизде къыш мевсиминден уянаяткъан терек.Сизинъ вазифенъиз бу терегимиз дюльбер олып ешилленмесине, чечеклер ачмасына ярдым этмек керексинъиз.
(талебелер догъру джевап берселер тахта устюндеки терекке япракъларны, чечеклерни япыштыра билелер)

Суаль - джевап шеклинде терегимизни донатмакъ керекмиз.
1 .Шаирнинъ гонълюнде баарь мевсими насыл дуйгъу, умютлер догьура?
2. Баарьде табиатта насыл денъишмелер ола,инсанлар насыл арекетлер эте?
3.Шаир бу шиирде насыл сатырларнен табиатны джанландыра?
(озенлер «шыр-шыр» акъар; феракъланыр юреклер; йырлай-йырлай кетелер;бульбульчиклер юреклери делерлер;нурландырыр джианны)
4.Сабанджылар баарьде не япалар?
5.Чобанлар не чалалар?
6.Юртумзнынъ эр кошеси неге бенъзей?
7....Хыдыр-Ильяс куньлеричюн Пиширирлер чёреклер...
Бу сатырлар къайсы байрамгъа багъышлангьан? (Хыдырлез)
8.Баарьде даа насыл байрамны бизлер къайд этемиз?(Наврез)
9.Насыл сатырлар да тенъештирюв къулланыла ве ненен тенъештире?
(.. .Санки дженнет юртумызнынъЭр кошеси, эр яны)5. Балалар, баарьде олгъан байрамлар акъкъында ким икяе этер?
(Талебелер Наврез ве Хыдырлез байрамлары акъкъында икяе этелер.Хыдырлез байрамы майыснынъ башында къайд этиле. Адамлар тереклер отурталар, чечеклер сачалар. Байрам арфесинде къадынлар къалакъай кобете пиширелер.
Байрам куню юксек байырдан къалакъай тыгъырталар. Догъру тюшсе – берекет яхшы, номай олур. Терсине тюшсе – берекет аз ола, дейлер. Эр ерде йыр, чалгъы сеси эшитиле, чешит оюнлар ойнала.
6.Оджа: Машалла сизлерге. Бакъынъыз, бизим терегимиз насыл дюльберлешти. Энди исе ассоциатив чалысы усулуны тизмек керекТабиат уяна
Эр кез Хыдырлез ве Наврез байрамларыны къайд этелерТереклер, отлар ешере,
акъбардакълар ача
Баарь
Къушлар узакъ ерлерден учып келелерКуньлер узана, геджелери къыскъара
Дагълардан къарлар ирипозенлерге акъалар. Айванлар къышлыкъ юкъусындан уяналар
Кунеш шавлелерин сача
сача

Ягъмур ягъа,
ель эсе
7.Оджа: Айлар, мевсимлернинъ сырларыны ачайыкъ.
Баба-деделеримизден къалгъан чешит айтымлар эм де икметли сёз ибарелерини билесинъизми?
Январь айына «къыш чиллеси», июль айына «яз чиллеси» дейлер.
Къыш ве яз мевсимлерининъ экинджи, яни энъ сувукъ ве энъ сыджакъ айлары - чилле.
Февраль айына «увут» дейлер.
Шойле айтым бар: «Увут-кунь-куньден сувут»
Бунынъ манасы шу ки, февраль айында январьдан да сувукъ куньлер олмасы мумкюн.
Февраль айынынъ сонъки учь куню, март айынынъ биринджи дёрт кунюне «пердалез» дейлер. «Къайда олсанъ ол, пердалезде эвде ол».
Манасы: шу куньлерде ава бир куньде бир-къач кере денъише (кунешли,ягъмурлы; ель, къар, боран ола биле.
«Март къапудан бакътырыр-къазма, курек якътырыр».
Манасы: март айында да сувукълар олмасы мумкюн ки, якъарлыгъы аз олгъанлар къазма, курек сапларыны якъмагъа меджбур олурлар.
«Март апрельге авушыр, тувар откъа къавушыр»
«Апрельнинъ онуна тувар минер ёлуна»
Март айынынъ сонъу, апрельнинъ башы эв айванларынынъ откъа чыкъып башлагъан девиридир.
Бутюн бу айтымларны халкъымыз озюнинъ асырларджа теджрибесине эсасланып айткъан.
IV. Нетидже.
Бугунки дерсимиз сизде насыл теэссуратлар къалдырды?
V.Эвге вазифе. БаалавМевсимлер акъкъында тапмаджалар азырламакъ,
«Баарь» мевсимине багъышлангъан шиирлер тапып ифадели окъумакъ.

Приложенные файлы


Добавить комментарий