Рабочая программа литература аа5ыыта Захарова Л.В 2 класс


Министерство образования Республики Саха (Якутия)
Муниципальное учреждение «Муниципальный орган управления образования»
Муниципальное бюджетное общеобразовательное учреждение «Сунтарская общеобразовательная начальная школа им. В.Г. Павлова».
РАССМОТРЕНО: СОГЛАСОВАНО: УТВЕРЖДЕНО:
на заседании МО заместитель директора директор школы
протокол №___ от «___»___________2016 г по учебной работе __________________ (Назаров А. С. )______________________(Петрова Л. Г.) ____________________ ( Алексеева Е. Н. ) « ____» __________________ 2016 г.
« _____» ____________________2016 г.
Рабочая программа по предмету литературное чтение на родном языке
на 2016 – 2017 учебный год.
Предмет: литературное чтение на языке саха
Класс: 2 «е»
Учительница: Николаева Виктория ПавловнаКоличество часов в неделю: 2 часа.
Количество часов по программе: 68 часов.
Для реализации программного содержания используются:
Сахалыы литературнай аагыы.Үлэлиир бырагыраама 1—4 кылаас. Ааптардар: Захарова Л.В., Флегонтова У.М.
Литература аагыыта. Учебник для 2класса четырёхлетнейякутской начальной школы, рекомендовано Министерством образования РС(Я) / Авторы: Л.В. Захарова, У.М.Флегонтова – Я.: Бичик, 2014
Планирование составлено на основе «Примерного учебного плана для ОУ РС/Я/ с обучением на языке саха. НОО» (2011 г)
1 четверть 2 четверть 3 четверть 4 четверть
Всего часов по программе 18 14 20 16
Фактически проведено Не проведено (причина) САХАЛЫЫ ЛИТЕРАТУРНАЙ ААҔЫЫ
Үлэлиир бырагыраама 1—4 кылаас
Ааптардар: Захарова Л.В., Флегонтова У.М.
Сахалыы литературнай ааҕыы : [начаалынай уопсай үөрэхгээһин] = Федеральный государственный образовательный стандарт в якутской школе / Захарова Л.В., Флегонтова У.М.; Саха Респ. Үөрэҕин м-бэтэ, Саха Респ. Нац. оскуолаларын чинчийэр науч. ин-т; . — Дьокуускай. 2011.
Рабочая программа «Якутское литературное чтение» для 1-4 классов общеобразовательных учреждений с обучением на языке саха разработана в соответствии с требованиями федерального государственного образовательного стандарта начального общего образования, также на основе научных исследований ФГБНУ «Институт национальных школ Республики Саха (Якутия)» и примерной программы учебного предмета «Литературное чтение» (литературное чтение на язьпсе саха).
© Саха Республикатын Үөрэҕин министиэрисгибэтэ
© Саха Республикатьш Национальнай оскуолаларын чинчийэр научнай институт
©Захарова Л.В., Флегонтова У.М.
Нэдиэлэђэ: 2 ч (барыта 68 ч.) 1 чиэппэр – 18 ч
2 чиэппэр – 14 ч
3 чиэппэр – 20 ч
4 чиэппэр – 16 ч
БЫҺААРЫЫ СУРУКҮөрэх предметин өйдөбүлэ
Үлэ бырагыраамата Федеральнай государственнай үөрэх ставдартыгар, «Россия гражданинын личноһын сиэрин-майгытын сайыннарьшга уонна иитиигэ Концепциятыгар», үөрэх предметин үөрэтии түмүкгэригэр олоҕуран сурулунна.
Бастакы сүһүөх оскуолаҕа литературнай ааҕыы сүрүн предметгэртэн биирдэстэрэ, икки хайысханы тутуһар: уус-уран айымньыны үөрэтии уонна тылы сайыннарыы. Предмет оҕо ааҕар үөрүйэҕин, тылынан уонна суругунан саҥатын сайыннарар сүрүн оруоллаах. Оҕоҕо ааҕар уонна тиэкиһи кытта үлэлиир үөрүйэх иҥмит эрэ буоллаҕына атын предметтэргэ ситиһиилээхтик үөрэнэрэ өйдөнөр.
Литературнай ааҕыы предмет оҕо сааһыгар сөптөөх өйү-санааны, айар, толкуйдуур дьоҕуру, майгыны-сигилини сайыннарар, ааҕыы эйгэтигэр киллэрэр, кинигэҕэ интэриэһи үөскэтэр, ааҕар баҕаны олохсутар, уус-уран айымньы тыл искусствота буоларын өйдөтөр, тылын-өһүн, оҕо бэйэтэ сайдар, дьону кытта бодоруһар кыаҕын олохсутар. Ааҕыы оҕо лиичинэс быһыытынан сайдарыгар, тулалыыр эйгэтин өйүнэн-сүрэҕинэн,. дууһатынан ылынарыгар суолтата улахан. Бу этиллэр санаа литературнай ааҕыы предмет сүрүн сыалын быһаарар:
ааҕыы араас көрүҥүн олохсутуу;
уус-уран айымньы тиэкиһин кытта үлэҕэ оҕо тылын-өһүн сайыннарыы;
араас көрүҥнээх информациянан үлэлиир үөрүйэхтэри сайыннарыы;
оҕону уус-уран айымньыга сыһыарыы, айымньыны истэргэ, тылга болҕомтолоох буолууга иитии;
оҕо тус олоҕун айымньы нөнүө сиэр-майгы сыаннастарынан байытыы;
оҕо литературатын эйгэтигэр киллэрии; кинигэҕэ интэриэһи, ситимнээхтик, тиһиктээхтик ааҕар баҕаны үөскэтии;
тиэкиһи уонна кинигэни кытга үлэлиир үөрүйэҕи иҥэрии, үөрэх уонна научнай-познавательнай тиэкиһинэн үлэ бастакы үөрүйэхгэрин олохсутуу.
Маҥнайгы кылааска буукубаар кэнниттэн үөрэх дьылын иккис аҥаарыгар литературнай ааҕыы предметин үөрэтии саҕаланар. Уус-уран айымньыны ааҕан, үөрэнээччи айымньы ааптарын, дьоруойдарын кытта сэһэргэһэр, дьоруойдары кытта аптыһар, сиэр-майгы өрүтгэрин, кинилэр сыһыаннарын ырытан, тоҕо итинник буолбутун, ол суолтатын, төрүөтүн өйдүүр буолар.
Уус-уран айымньы тыл искусствота буоларын ааҕыы уруогар ааҕан, тыл уруогар ырытан, айымньыны ырытар үлэҕэ тылы тэҥнээн, ааптар этэр санаатын, иэйиитин өйдүүр. Үөрэнээччи айымньы дьоруойда- рыгар бэйэтин сыһыанын быһаарар, суруйааччы уонна айымньы туһунан санаатын этэн, сыһыанын көрдөрөр.
Предмет сүрүн ис хоһоонун араас оҕо литературата (саха, Саха сирин хотугу омукгарын, Россия араас омукгарын, тас дойду суруйааччыларын айымньылара), научнай-популярнай айымньылар арыйаллар. Уус-уран уонна научнай-биллэрэр айымньылары тэҥнээн көрүү тыл искусствотын дириҥник өйдүүргэ көмөлөһөр. «Литературнай ааҕыы» предмети атын предметгэри («Культура», «Тулалыыр эйгэ», «Музыка», «Уруһуй») кытта ситимнээхтик үөрэтии, ырытыы көдьүүстээх, олоххо туох барыта ситимнээх диэн өйдөбүлү үөскэтэр.
Литературнай ааҕыы предмет ис хоһооно:
1. Саҥа үлэтин көрүҥнэрэ. Бодоруһуу кулгуурата.
Тиэкиһи кытга үлэ көрүҥнэрэ. Саҥа-иҥэ үлэтэ.
Уус-уран айымньыны кытга үлэ. Кэрэ эйгэтэ уонна сиэр-майгы өртүгэр үлэ.
Оҕо ааҕар эйгэтэ. Ааҕыы култуурата.
Бастакы салаа — Саҥа үлэтин көрүҥнэрэ. Бодоруһуу кулгуурата. Манна оҕо ааҕар уонна суруйар, истэр уонна саҥарар, араас сшуацияларга саҥа араас көрүҥүн туһанарга туһуланар. Бырагыраама таска сүһүөхтээн ааҕыыттан сыыйа бүтүн тылынан, онтон интонация, ааҕыы тэтимэ, ис хоһоонноохтук ааҕыы, сыыйа искэ ааҕыыга болҕомто уурар, бастакы сүһүөх саха оскуолатын үөрэнээч-читэ мүнүүтэҕэ ааҕар нуорматын, быһа холоон биэрэр. Оскуоланы бүтэрэр үөрэнээччи быһа холоон мүнүүтэҕэ 80-100 тылы ааҕар. Маннык нуорма оҕо бэйэтигэр эрэллээх буолуутун, аахпыт тиэкиһин ис хоһоонун өйдүүрүн, үөрэх тиэкистэрин кытга үлэҕэ көҕүлүүр.
Предмет ис хоһоонугар истии диэн салаа ирдэбил быһыытынан бэриллэр. Бу салаа оҕо тылга, дьон саҥатыгар болҕомтолоох буоларын, этиллибит кэрчик сүрүн санаатын араарарын, өйдүүрүн, ырытарын, өйдөммөт түгэҥҥэ туоһулаһар ыйытыылары биэрэрин ирдиир.
Саҥаны сайыннарыы (бэйэ санаатын этии, ыйытьш биэрии, ыйытыыга эппиэт, кэпсэтиһии, кэпсээһин)саҥа этикетин кытта быстыспат ситимнээхтик бэриллэр. Үөрэнээччи саҥарыан иннинэ тугу этиэн баҕарарын толкуйдаан, ырытан, хонтуруолланан, атын киһини болҕойон истэн, кэпсэтэр киһитигэр убаастабыллаахтык сыһыаннаһан иитиллэрэ эрэйиллэр.
Улахан болҕомто сурук үлэтигэр ууруллар. Ааҕыы уруогар үөрэнээччи аахпыт тиэкиһигэр олоҕуран бэриллэр тиэмэҕэ бэйэ санаатын, аахпыттан, өйтөн (ойуулаан, ырытан, кэпсээн) суруйа үөрэнэр. Бастакы сүһүөх оскуолаҕа оҕо истэр, саҥарар, ааҕар уонна суруйар дьоҕурун сайыннарар.
Иккис салаа — «Тиэкиһи кытга үлэ көрүҥнэрэ. Саҥа-иҥэ үлэтэ».
Уус-уран айымньыны кытга үлэҕэ үөрэнээччи тиэкиһи чаастарга үллэрэ, чаастарга аат биэрэ, былаан оҥоро, аахпыт тиэкиһин кьшгатан уонна сиһилии кэпсии, сүрүн санаатын араара уонна ону бэйэ тылынан этэргэ үөрэнэр. Бу салаа тиэкис араас көрүҥүн өвдүү (ойуулуур, ырытар, кэпсиир), тиэкис аатын ис хоһоонун кытга ситимнии, үөрэх, научнай-биллэрэр уонна уус-уран тиэкиһи араара, суолтатын быһаара үөрэнэр. Үөрэнээччи бодоруһуу арааһын, сыалын- соругун өйдүү үөрэнэр, учуутал көмөтүнэн кэтээн көрөр.
Үһүс салаа — «Уус-уран айымньыга кэрэ уонна сиэр-майгы иитиллиитигэр үлэ» оҕо уус-уран айымньы нөҥүө сиэр-майгы туһунан өйдөбүлэ кэҥииригэр, эстетическэй уонна айар дьоҕура савдыытыгар туһуланар. Оҕо уус-уран айымньыга да, биллэрэр да тиэкискэ тулалыыр эйгэ ойууланар ньыматын араара, уратьшаһар өрүтүн өйдүү, бэйэ тиэкиһин оҥоро үөрэнэр. Бырагыраама оҕо эрэ уус-уран литературатын кытта буолбакка, искусство атын көрүҥнэрин тиэкистэрин (айымнььшарын) кытта билсиһиннэрэр.
Үөрэнээччи уус-уран айымньыны научнай-биллэрэр ис хоһоон- ноох тиэкистэн араара үөрэнэр. Уус-уран айымньы — ааптар айымньы- та, кини баай тыл-өс көмөтүнэн тулалыыр эйгэ уонна дьон араас сыһыанын, ааҕааччыга үтүө сыаннастары, майгыны-сигилини иҥэрэр, кэрэҕэ угуйар искусство ураты көрүҥэ диэн өвдүүр. Литературнай ааҕыы ис хоһоонугар уус-уран айымньыны судургу ырытыы: ол эбэтэр бастаан тиэкиһи сабаҕалаан, истэн, онтон ааҕан, ырытан, хат-хат төн- нөн, ис хоһоонун, саҕаланыытын, бүтүүтүн ырытан, айымньы аатын, сүрүн санаатын, ис хоһоонун кытга тэҥнээн көрүү ыытыллар. Айым- ньыны ырытыыга термин туттуллубта. Айымньы уус-уран тыла ааҕыы бары этабыгар болҕомто киинигэр турар. Тиэкис аналиһыгар тьш (эпитет, тэҥнэбил) туспа тутан ырытыллыбат, айымньыга сыһыаран, туох суолталаахгык туттуллубутун тоһоҕолоон бэлиэтэнэр, көрүллэр.
Ааҕыы ис хоһоонугар 050 сааһыгар өйдөнөр тиэмэ уонна уус-уран айымньы проблемата, онно этиллэр майгы-сигили сыаннастара, тыла- өһө көрүллэллэр. Айымньыны ырытыы араас таһымнаах: сюжет таһымыгар (дьоруойдары кытта билсиһии, кэпсэнэр түгэни ырытыы); дьоруой таһымыгар (дьоруой тугу эрэ гынар сүрүн ис хоһооно, киниэхэ ааҕааччы сыһыана); ааптар таһымыгар (ааптар дьоруойугар сыһыана, ааптар этэр санаата уонна айымньы уопсай ис хоһооно). Маннык ырытыы айымньыны бүттүүн көрөргэ сүрүн хайысха буолар. Айымньыны араастаан ырытыы, оҕо айымньы ис хоһоонун өйдүүрүгэр, тылга болҕомто уурарыгар, өйө-санаата байарыгар, майгыта-сигилитэ тупсарыгар көдьүүстээх. Айымньыны хаста да төхтүрүйэн ырытыы түмүгэр, оҕо доҕордоһуу, убаастабыл, кыра уонна кыаммат дьоҥҥо көмөлгө, үтүө сыһыан сыаннастарын иҥэринэр, ааҕыыттан дуоһуйар, астынар, болҕомтолоох ааҕыы түмүгэр айымньы туһунан, ис хоһоонугар бэйэтин сыһыанын этэр. Бырагыраама айылҕа тиэмэтин хабар элбэх айымньылаах, ол иһин оҕо айылҕаны кэтиир үөрүйэҕэ олохсуйар, олоҕун уопута савдар.
Оҕо айар дьоҕура сайдарыгар айымньыны оонньоон көрдөрөрө, онно кытгара улахан оруоллааҕын бырагыраама учуоттуур. Айымньыны оонньоон көрдөрөрүгэр оҕо айымньыны, дьоруойдарын өвдүүр, бэйэтин сыһыанын тириэрдэн оонньуур.
Төрдүс салаа «Оҕо ааҕар эйгэтэ. Ааҕыы култуурата» ааҕыы эйгэтин ис хоһоонун уонна ааҕыллыан сөптөөх айымньы аатын ыйар. Манна саха, Саха сирин хотугу омукгарын, Россия араас омуктарын, тас дойду суруйааччыларын уус-уран айымньылара, научнай-биллэрэр, аныгы кэм суруйааччыларын айымньылара, ону таһынан норуот тылынан уус- уран айымньыта (остуоруйа, үһүйээн, ырыа, өс хоһооно, таабырын о.д.а.) киирэллэр. Бырагыраама кыра оҕо интэриэһин учуотгаан, олох араас өртүн хабар айымньыларга болҕомто (уурар) биэрэр: бэйэ саастыылааҕын уонна улахан дьону кытта сыһыан, мүччүргэннээх сырыы, айылҕа, дойду историята, култуурата, омукгар култууралара, ону тэҥнээн көрүү, биир тиэмэлээх араас ааптар айымньытын ааҕыы, ырытыы о.д.а. Тиэмэ төһөнөн киэн да, оҕо соччонон олоҕун уопута байар кыахтанар, билэр-көрөр баҕата кэҥиир, ааҕар кыаҕа сайдар, ааҕыы култуурата иҥэр. Киирбит айымньылар кыра саастаах оҕо өйүн- санаатын, майгытын-сигилитин, эстетическэй өттүнэн иитиигэ оруоллара улахан. Оҕо ааҕар үөрүйэҕэ сайдыытын көрөн, тулалыыр эйгэтин туһунан билиитэ дириҥээн истэҕин аайы, ааҕар эйгэтэ кылаастан кылааска кэҥээн, эбиллэн, байытыллан иһэр. Сыыйа оҕо библиографическай култуурата олохсуйар.
Онон литературнай ааҕыы кууруһа художественнай-эстетическэй, өй-санаа, майгы-сигили хайысхалаах буолан ааҕыы кэмпитиэн-сийэтин байытар, кэҥэтэр. Үөрэнээччи бэйэтин билиитин, ааҕар үөрүйэҕин, сатабылын үөрэх сыалын уонна тустаах олох түгэннэрин быһаарарыгар сөпкө туһанар үөрүйэҕин олохсутунар, кэпсэтэр эйгэтэ кэҥиир, ааҕыы култуурата сайдар (аахпытын дириҥник өйдүүр, ааҕар кинигэтин талар үөрүйэхгэнэр, уус-уран литератураны өрүү ааҕар баҕата олохсуйар). Оҕо ааҕар култуурата төһөнөн баай да, соччонон үтүө майгылаах-сигилилээх уонна кэрэ өтгүгэр сайдыылаах.
Түмүктээн эттэххэ, «Литературнай ааҕыы» ис хоһооно оҕо тылын- өһүн, аан дойду уус-уран литературатыгар киириитин, ааҕар кыаҕын, ааҕар култууратын сайыннарар, байьггар.
Үөрэх былааныгар үөрэх предметин миэстэтэ
Үөрэх бьшаанынан алын сүһүөх оскуолаҕа литературнай ааҕыыны үөрэтиигэ барыта 238 ч. көрүллэр. Ол иһигэр: 1 кылааска — 34 чаас; 2 кылааска — 68 чаас; 3 кылааска — 68 чаас; 4 кылааска — 68 чаас.
Үөрэх предметнн үөрэтии түмүгэ
Ытык өйдөбүллэри үөрэнээччигэ иҥэрии түмүгэ
Төрөөбүтдойдунан, дойду историятынан уонна норуотгарынан киэн тутгуу санаатын олохсутуу;
Атын омук историятыгар уонна култууратыгар убаастабьтлаахтык сыһыаннаһыы.
Үөрэнэр баҕаны, бэйэни сайыннарыы.
Бодоруһууга майгы-сигили нуорматын, бэйэ эппиэтинэһин сайыннарар, салайынар.
Эстетическэй сыһыаны олохсутуу.
Сиэрдээх быһыыны, атын дьоҥҥо амарах сыһыаны сайыннарыы.
Бииргэ үлэлиир сатабылы сайыннарыы;
Үтүө сыһыаннаах бодоруһууну олохсутуу;
Мөккүөрдээх түгэнтэн сатаан тахсар үөрүйэҕи олохсутуу;
10.Айымньылаахүлэҕэ баҕаны үөскэтии, сэрэхтээх, чөл олох туһунан өйдөбүлү, сыһыаны олохсутуу.
Үөрэх сатабылларын сайыннарыы түмүгэ
Араастиэкиһи ис хоһоонноохтук ааҕар, үчүгэйдик толкуйдаан саҥарар, тылынан уонна суругунан тиэкиһи оҥорор;
Сорудаҕы толорорго саҥа араас көрүҥнэрин, ньымаларын ...
Сэһэргэһэр киһитин болҕойон истэр, кэпсэтэргэ бэлэм, кэпстиигэ араас санаа үөскүүрүн өйдүүр, бэйэ санаатын тиэрдэргэ
кыһаллар, дакаастыы сатыыр.
Тэҥнэбил,ырытыы, түмүү, түмүктээһин, наардааһын, маарын- ныыры, хардарыта сибээһи, төрүөтү булар, хайа баҕарар тиэмэҕэ кэпсэтиһиигэ кыттар.
Атынпредметгэри үөрэтэргэ «Литературнай ааҕыы» төрүт буола- рын уонна предметгэр алтыһыыларын өйдүүр (бодоруһуу, култуура, айымньылаах үлэ; кинигэ, ааптар, айымньы ис хоһооно; уус-уран тиэкис уо.д.а.); гуманитарнай-эстетическэй хайысхалаах предметтэр икки ардыларынааҕы сибээстэрин өйдүүр.
Үөрэх дьарыгын сыалын уонна соругун өйдүүр, сөптөөх ньымалары булан тутгар, туһанар.
Үөрэх дьарыгын туруоруллубут сорукгарга олоҕуран былаанныыр, хонтуруолланар уонна сыаналанар, ситиһиигэ тиэрдэр ордук көдьүүстээх ньымалары быһаарар.
Тустаах үөрэх предметин үөрэтии түмүгэ
Уус-уранайымньы омук уонна аан дойду култуурата, сиэр-майгы сыаннастара уонна баар үгэстэр харыстабыллаах буолуохтаахтарын, кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдиллиэхтээҕин өйдүүр.
Кинигэ — киһи-аймах култууратын ураты сыаннаһа буоларын өйдөөн, харыстабыллаах сыһыаны олохсутуу.
Уус-уранайымньы тыл искусствота диэн өйдүүр, харыстабыллаахтык сыһыаннаһар.
Саха уонна Россия элбэх ахсааннаах норуоттарын уус-уран литератураларын духуобунай уонна сиэр-майгы сыаннастарын өйдүүр.
Сайдыылаах, үөрэх бары предметтэригэр ситиһиилээх буолууга тиһикгээх ааҕыы суолтатын өйдүүр; аан дойду, Россия историятын уонна култууратын, үтүө уонна мөкү сыһыан, сиэр-майгы туһунан бастакы өйдөбүллээх.
Ааҕыы суолтатын, араас көрүҥнээх тиэкис (билиһиннэрэр, үөрэтэр, талар. көрдүүр, чинчийэр) уратытын уонна ис хоһоонун өйдүүр, дьүүллэһиитэр кытгар, герой араас быһыытын-майгытын сиэр- майгы өггүнэн ырытар, сыаналыыр.
Таска уонна искэ ааҕыы техникатын баһылааһын, аахпыты араастаан уларытыы, уус-уран, научнай-популярнай уонна үөрэтэр тиэкистэри ырытарга судургу литературоведческэй өйдөбүллэри туһаныы, салгыы ааҕааччы быһыытынан уонна тыла-өһө сайдыытыгар суолталааҕын өйдүүр.
Бэйэ ааҕарга сөптөөх кинигэни талары сатыыр, тиэмэтическэй, алфавитынан каталогтары уонна сүбэлиир испииһэги туһанар, бэйэ ситиһиитин, кыаҕын сыаналанар, тупсарынар, эбии дьарыкганарга, информация хомуйарга ыйар-кэрдэр матырыйаалынан таба туһанар.
Үөрэх предметин ис хоһооно
Саҥарыы уонна ааҕыы үлэтин көрүннэрэ
Истии. Туора саҥаныы истэн ылыныы (кэпсэтэр киһи саҥата, араас тиэкиһи ааҕыы). Туора саҥаны хайдах баарынан өйдөөһүн, истибит айымньы туһунан ыйытыыга сатаан хоруйдааһын, буолбуту сааһылаан быһаарыы; саҥа соругун өйдөөһүн; үөрэх, научнай- биллэрэр, уус-уран айымньы тиэкистэрин истэн баран, ыйытыыны сатаан биэрии.
Таска ааҕыы. Тылы, этиини уонна тиэкиһи буукубалаабакка уонна сүһүөхгээбэккэ таба ааҕыы. Сүһүөҕүнэн ааҕыытган сыыйа бүтүн тылынан өйдөөн ааҕыы, тыл ситимин интонациянан холбооһун; тиэкис ис хоһоонун өйдүүр туһугар кылаастан кылааска ааҕыы тэтимин түргэтэтии. Саҥарар саҥа (тыл ситимэ уонна этии) суолтатын өйдүүргэ ыйьш биэрии. Дьоҕус тиэкиһи хоһоонноохтук ааҕыы: таба саҥарыы уонна интонация нуорматын тутуһуу; ааҕыы соругун өйдооһүн, ааҕар айымньыга сыһыаны көрдөрүүгэ интонацияны тутуһуу, саҥарыы уонна бодоруһуу соругар сөп түбэһиннэрэн ааҕыы тэтимин түргэтэтии эбэтэр бытаардыы. Сурук бэлиэтэ чорботуллар этиилэрин интонациялаахтык ааҕыы. Араас көрүҥнээх уонна тииптээх тиэкистэр уратыларын өйдөөһүн.
Искэ ааҕыы. Кээмэйинэн уонна көрүҥүнэн (жанрынан) сөптөөх айымньылары таска ааҕыытган сыыйа искэ ааҕыыга көһүү. Аахпыт тиэкиһи өйдүүргэ ис хоһоонун санатыһан уонна ыйытыыларга хоруйдаан хонтуруолланыы уонна көннөрүнэр ньымалары туһаныы.
Ааҕыы араас көрүҥүн (үөрэтэр, талар, билсэр) туһанан, үөрэх уонна научнай-биллэрэр тиэкистэн информацияны була үөрэнии.
Ааҕыы араас көрүҥүн уратытын өвдөөһүн: факт, ойуулааһын, этиини толоруу уо.д.а.
Араас көрүҥнээх тиэкиһинэн үлэ. Уус-уран, үөрэх, научнай- популярнай тиэкистэр өйдөбүллэрин билии, кинилэри тэҥнээһин. Маннык көрүҥнээх тиэкистэри оҥоруу сорукгара. Көннөрү этиилэртэн тиэкиһи араарар үөрүйэҕи баһылааһын.
Тиэкис тиэмэтин уонна сүрүн санаатын бэйэ быһаарыыта; төрүөт уонна түмүк сибээстэрин быһаарыы; тиэкиһи сөптөөх кэрчикгэргэ араарыы. Хас биирдии кэрчик уонна тиэкис сүрүн чаастарын быһаа- рыы, аат биэрии; тиэкис ис хоһоонунан аатгыыр, ыйытыы этиилэ- ринэн эбэтэр бэйэ толкуйунан былаан оҥоруу. Тирэх тылларынан эбэтэр бэйэ оҥорбут былаанынан тиэкиһи сиһилии, талан, кылгатан кэпсээһин. Кэпсииргэ туох кэнниттэн туох буоларын чопчу ситимнээн тутуһуу. Аахпыт тиэкиһи эбэтэр атын бэриллибит холобуру үтү- гүннэрэн, ойуулааһын, сэһэргээһин, толкуйдааһын тиэкиһи оҥоруу. Кэпсэтии кэмигэр кинилэри туох сыаллаах туһанары быһаарыы.
Элбэх информация араас көрүҥүн кытга үлэлээһин.
Уопсай ырытыыга кыттыы: ыйытыыга хоруйдааһын, чопчу тиэмэҕэ иһитиннэрии оҥоруу, атын киһи этэрин истии, кэпсэтии кэмигэр хоруйдары толорон, ситэрэн биэрии. Ыйынньыгы уонна кордорөр- ойуулуур матырыйаалы туһаныы.
Тиэкис ис хоһоонун ойуулааһын (айылҕа, герой тас көрүҥэ, буолар сирэ) уонна тОлкуйдааһын (туох туһунан кэпсэнэрэ, сүрүн санаата) ньымаларын туһанан хаттаан оҥоруу. Уус-уран уонна научнай- биллэрэр айымньылары тэҥнээһин, кэпсэтиигэ туох сыаллаах туһанары быһаарыы: ааҕааччы иэйиитигэр сабьщыаллааһын.
Библиографическай кулгуура. Кинигэ - искусство ураты көрүҥэ. Кинигэ — билии төрдө. Саха сиригэр бастакы кинигэлэр уонна кинигэни бэчээттээһин саҕаланыыта (уопсай өйдөбүл). Үөрэх, уус- уран, ыйынньык кинигэ. Кинигэ ис хоһооно эбэтэр иһинээҕитэ, таһа, титульнай илииһэ, аннотацията, ойуулар (иллюстрациялар). Кинигэҕэ информация көрүҥэ: научнай, уус-уран (кинигэ тас көстүүтүгэр олоҕуруу, ыйар-иллюстративнай матырыйаал).
Кинигэ тиибэ: айымньы-кинигэ, хомуурунньук-кинигэ, суруйуу- лар хомуурдара, периодическай бэчээт, ыйынньык, тылдьыт, энциклопедия арааһа.
Бэриллибит испииһэгинэн кинигэни талыы, картотекалар, библио- текаҕа оҕо кинигэлэрин туһаныы. Алфавитынан каталог. Оҕо сааһыгар сөптөөх тылдьытынан уонна ыйынньык-литературанан туһаныыта.
Учуутал көмөтүнэн үөрэх уонна научнай-популярнай тиэкистэр уратыларын быһаарыы.
Уус-уран айымньы тиэкиһинэн үлэ. Уус-уран айымньы ис хоһоонун өйдөөһүн, иэйиилээхгик ылыныы. Айымньы аатын кытта ис хоһоонун өйдөөн ситимнээһин.
Уус-уран тиэкис уратьггын быһаарыы, айыллыбыт сыалын өйдөөһүн (ааҕааччыга ойууламмыт хартыына уонна уран тыл ньымата).
Тылы хайдах иһиллэринэн уонна суолтатынан ырытыы, конө уонна көспүт суолга. Суруйааччы айбыт хартыынатын өйгө ойуулуур үөрүйэх.
Тыл ойуулуур-дьүһүннүүр ньыматын туһанан, айымньы тиэкиһин эбэтэр быһа тардыыны бэйэ айыыта. Уруһуйдарынан эбэтэр иллюстра- цияларынан кэпсээн айыы; уус-уран айымньыттан иллюстрацияҕа сөп түбэһэр кэрчикгэри булуу. Аахпыт тиэкистэн быһа тардыыны тылынан ойуулааһын.
Айымньы геройун харакгеристикалааһын (мэтириэтэ, майгыта, тутгуута-хаптыыта, саната), буолбут быһыы төрүөтүн ырытыы. Сүрүн санааны тириэрдэн, сиһилии, талан уонна кылгатан кэпсиир дьоҕуру шгэрии. Геройдар быһыыларын маарыннатан эбэтэр утары тутан тэҥнээһин; онно сөп түбэһэр тылы эбэтэр тыл ситимин булуу. Тиэкиһи ырытыыга учуутал көмөтүнэн ааптар геройга сыһыанын, айымньы сүрүн санаатын быһаарыы.
Тиэкистэн сөптөөх кэрчикгэри булуу: айылҕаны ойуулааһын, буолар сирэ-уота, герой туттуута-хаптыыта. Бэриллибит быһа тардыыны бэйэ талан кэпсээһинэ, тирэх тылы, тыл ситимин кэпсээнтэн булуу. Буолар түгэннэринэн, уйулҕаны ойуулааһынынан, геройдар быһыыланыыларынан маарыннаһар быһа тардыылары араас айымньытган булан тэҥнээһин; түмүү уонна түмүктээһин.
Кыра кээмэйдээх хоһооннору уонна норуот тылынан айымньы- ларын өйтөн ааҕыыга үөрэтии.
«Төрөөбүт дойду» диэн өйдөбүлү иҥэринии, киниэхэ таптал Россия бары норуоттарын айымньытыгар көстүүтэ. Араас норуот тылынан айымньытыгар тиэмэ, сүрүн санаа, герой, сиэр-майгы сыанабыла маарьпшаһыыта. Россия духуобунай-нравственнай, култуурунай үгэстэрин ьшыныы, үөрэнии.
Литературнай - уус-уран айымнььшарга арыллар амарах санаа, чиэ- Ьинэй, хорсун быһыы, доҕордоһуу, өстөһүү, аба-сата, кырык, бэйэ суол- татын билинии, дьоһуннаах, сиэрдээх буолуу курдук сиэр-майгы, этика өйдөбүллэрин ыльшыы, иҥэринии. Бу өйдөбүллэри герөй атын дьоҥҥо, айылҕаҕа, тулалыыр эйгэҕэ сыһыанын холобуругар олоҕуран ырытыы.
Дьону ьсытга сыһыаҥҥа бэйэҕэр баҕарбаккын оҥорума, бэйэҕин таитыырыҥ курдук атын киһини таитаа диэн сиэр-майгы, сиэр-сигили быраабылаларын тутуһуу туһунан толкуидааһын; ону күннээҕи олоххо алтыһыыга туһаныы; бэйэмсэх, ымсыы буолуу, хара санааланыы курдуктартан туттунар санаа. Өстөһүүгэ, кырыктыйыыга, бэйэмсэх буолууга, атын киһи личноһыгар ытыкгабыла суох сыһыаннаһыыга олоҕурар алтыһыы көдьүүһэ суоҕун дакаастыыр сюжетгар, литературнай персонажгар быһыылара маарыннаһыыта.
Истиҥник санаһыыга, тапталга, тулуурга, хардарыта көмөҕө, аһыныгас уонна амарах буолууга, алдьархайтан быыһааһын, тылга туруу, албынтан-көлдьүнтэн куотунуу курдуктарга олоҕуран, доҕотторун кытта истиҥник сыһыаннаһар кэпсээн уонна остуоруйа геройдарын быһыыларыттан холобуру аҕалар үөрүйэх.
Айымньы геройдарын үтүө уонна мөкү быһыыларын өйдөөһүн, учуутал көмөтүнэн санааны олохтоохгук этинии. Бэйэ быһыытын ырытыы, литературнай айымнььггтан сөбүлүүр геройу үтүкгэр баҕа.
Үөрэх, научнай-популярнай уонна уус-уран тиэкиһи кытга үлэ. Айымньы аатын өйдөөһүн, ис хоһоонун кытга ситимнээһин. Үөрэх уонна научнай-популярнай тиэкистэр уратыларын туһунан информациялааһын. Үһүйээн, сэһэн, таҥара кэпсээннэрин биир уопсай уратыларын өйдөөһүн (быһа тардыы эбэтэр дьоҕус тиэкис). Төрүөт уонна түмүк сибээһин олохтооһуҥҥа араас көрүҥнээх тиэкиһи ырытыы судургу ньымаларын кытта билсиһии. Тиэкис сүрүн санаатын быһаарыы. Тиэкиһи чаастарга араарыы. Кыра тиэмэлэри быһаарыы. Күлүүс эбэтэр тирэх тыллар. Тиэкиһи хатгаан оҥоруу алгоритмын тутгуу. Күлүүс тылга, моделга, схемаҕа тирэҕирэн тиэкиһи хаттаан оҥоруу. Тиэкиһи сиһилии кэисээһии. Тиэкистэн сүрүнүн арааран кылгатан кэпсээһин.
Кэпсэтэр үөрүйэх. Бодоруһуу сиэрэ. Диалокка, саҥа биир көрүҥэр, кэпсэтээччилэр санаа атастаһалларын өйдөөһүн. Диалог уратытынан кэпсэтии сыалын билии, ыйытыыны уонна хоруйу толкуйдааһын, кэпсэтэр киһини истэр үөрүйэх, кэпсэтиини ыйытыы уонна реплика көмөтүнэн көҕүлээһин буолаллар; тиэкис ис хоһоонугар уонна бэйэ тус уопутугар олоҕуран, бэриллибит тиэмэҕэ эбэтэр айымньы туһунан бэйэ санаатын этии. Бодоруһуу сиэрин тутуһуу. Норуот тылынан айымньы- тьпар олоҕуран, норуот кэпсэтэр сиэрин уратыларын кытта билсии.
Монолог — саҥа биир ураты көрүҥэ. Тиэкискэ (бэриллибит тиэмэ эбэтэр ыйытыыга хоруй) олоҕуран, сүрүн санааны быһааран дьоҕус этиини саҥарар үөрүйэх. Аахпыт эбэтэр истибит научнай-популярнай, үөрэх уонна уус-уран тиэкистэр уратыларын учуоттаан туран тириэрдии.
Тугу этэри эрдэ былааннааһын (хайдах саҕалыыры, онтон тугу этэри уонна тугунан түмүкгүүрү); этэр санаа сыалыгар сөп түбэһэр тылы-өһү булуу. Ойуунан, аахпыт тиэкиһинэн эбэтэр бэриллибит тиэмэҕэ ситимнээх саҥа, кэпсэтии сиэрин тутуһан тылынан кылгас кэпсээни оҥоруу.
Сурук. Суругунан саҥа сиэрэ. Суругунан саҥа нуорматын тутуһуу: ис хоһоон аатыгар, тиэмэтигэр сөп түбэһиитэ (буолар сирэ, герой харакгера). Суругунан саҥаҕа тыл ойуулуур-дьүһүннүүр ньыматын туттуу (синоним, антоним, тэҥнээһин). Суругунан тиэкиһи бэрэбиэркэлэнии уонна көннөрүү.
Бэриллибит тиэмэҕэ, бэйэ кэтээн көрүүтүнэн эбэтэр аахпыт айымньы туһунан кылгас өйтөн суруйуу, ойуулааһын уонна толкуйдааһын ньымаларын туһанан кинигэ, дьоҕус кэпсээн (бэйэ олоҕор буолбут түгэн) суруйуу.
Оҕо ааҕар эйгэтэ
Норуотгар тылынан уус-уран айымньылара. Кыра кылаас үорэнээччитин сааһыгар сөптөөх XIX—XX үйэтээҕи Россия норуоттарын уонна тас дойдулар литератураларын, оҕо литературатын классикгарын, Россия норуоттарын уонна тас дойдулар билиҥҥи суруйааччыларын айымньылара. Уус-уран, научнай-популярнай, историческай, мүччүргэннээх сырыылардаах, ыйынньык-энциклопедия кинигэлэр, оҕо хаһыата, сурунаала. Кылааска ааҕыыга уонна истиигэ, бэйэ уонна дьиэ кэргэнинэн ааҕыыга, атын оҕолору кытга уонна дьиэ кэргэҥҥэ ырытыыга аналлаах айымнььшар араас көрүҥнэрэ (саха уонна Россия норуотгарын остуоруйалара; таабырыннар, ырыалар, чабырҕахтар, өс хоһоонноро; кэпсээннэр уонна хоһооннор; үһүйээннэр уонна номохгор).
Бырагыраамма сүрүн тиэмэлэрин ис хоһооно: араас норуот фольклора, Ийэ дойду, кинихэ таптал, историята, айылҕата; оҕо, ыал уонна оскуола; кырачаан доҕотторбут; үтүө быһыы, доҕордоһуу, чиэһинэй буолуу, албан аат; дьикгилэр-дьиибэлэр, киэн туттар суруйааччыларбыт уо.д.а.
Кьшаас аайы бэриллэр уопсай тиэмэлэргэ ааҕар үөрүйэҕи эрчийиигэ маннык салаалар тутуһуллаллар: «Библиотекаҕа дьарык», «Биһиги театр- бьгг», «Бэйэ ааҕыыта», «Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы», «Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ», «Айар бырайыак», «Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ».
Литература өйдөбүллэринэн үлэ
Тиэкистэн ойуулуур-дьүһүннүүр ньыманы булан араарыы: синоним, антоним; уус-уран быһаарыы, тэҥнээһин, метафора, сирэйдээн этии (учуутал көмөтүнэн).
Литература өйдөбүллэрин быһа холуйан билии: уус-уран айымньы, тыл искусствота, ааитар (кэпсээччи), тиэмэ, герой (мэтириэтэ, тутгуута- хаптыыта, майгыта, саҥата); ааптар геройга сыһыана (учуутал көмөтүнэн).
Сэһэн (кэпсээн) тутулун туһунан уопсай өйдөбүл, ойуулааһын (айылҕа, мэтириэт, мал-сал), толкуйдааһын (герой монолога, геройдар кэпсэтиилэрэ).
Кэпсээнинэн уонна хоһоонунан саҥа, хоһоонунан айымньы уратыта (ритм, рифма).
Айымньы жанра. Историческай-литературнай өйдөбүллэр: фольклор уонна ааптар айымньыта (араарыы).
Фольклор кыра жанрын билии, араарыы, сүрүн санаатын быһаарыы.
Остуоруйа көрүҥнэрэ: тыынар-тыыннаах, олох-дьаһах, аптаах- алыптаах. Остуоруйа уус-уран уратыта: остуоруйа геройа, ойуулуур- дьүһүннүүр ньымалар, тутула. Литературнай остуоруйа. Олонхо өйдөбүлэ, олоҥхо, бухатыыр, геройдара, Орто дойду, олоҥхо тыла.
Кэпсээн, хоһоон, үгэ туһунан уопсай өйдөбүл, тутулларын уонна ойуулуур-дьүһүннүүр ньымаларын уратьгга.
Айар үлэ
Аахпыт айымньыга маарыннатан ойуулааһыннаах уонна толкуйдаа- һыннаах остуоруйаны уонна кэпсээни айыы; учуутал көмөтүнэн остуоруйа сюжетын сайыннаран атын варианын толкуйдааһын.
Литературнай айымньы тиэкиһин уларытыы: оруолунан ааҕыы, инсценировкалааһын; хоһоонноохтук ааҕыы, тылынан ойуулааһын; ыһыллыбыт тиэкиһи сааһылааһынҥа араас ньыманы туһаныы (төрүөт- түмүк сибээһин олохтооһун, буолар түгэни сибээстээһин, дьайыылары толорууга түһүмэхтэри тутуһуу); өйтөн айыылаах аахпытган суруйуу, уус-уран айымньыга (маарынныыр тиэкис), худуоһунньук хартыына- тыгар, айымньынан ойуулар серияларыгар эбэтэр тус уопукка олоҕуран бэйэ тиэкиһин айыы
Тылынан уус-уран, музыкальнай, ойуулуур-дьүһүннүүр айымньы- лары тэҥнээн корүү; музыканы, хоһоону истиигэ олоҕуран бэйэ этиилэрин оҥоруу, онно бэйэ сыһыанын тириэрдии уонна ону тыл комотүнэн тириэрдии (учуутал көмөтүнэн).
ТЕМАТИЧЕСКАЙ БЫЛААН
Тиэмэлэринэн былааннааһын Киирии уруок (1 чаас) 1 Болдьох бэлиэлэр, учебник ис хоһооно. Ааптардар үөрэнээччигэ сурукгара. 1 Сахам сирэ барахсан (7 чаас) 1 Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: хоһоон, рифма. Литературнай остуоруйаҕа айылҕа уобараһа. Төрөөбүт дойду көстүүтүн туһунан тылынан иһитиннэрии. 1 2 Саха сирин поэтгара ийэ айылҕаларын туойаллар. Эллэй. Саас кэллэ. 1 3 С.Данилов. Күөрэгэй.Бэйэ ааҕыыта. С. Данилов. Сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх. 1 4 П. Ламутскай. Хомус ырыатын иһитгим. Дьиэ кэргэнинэн истии, ааҕыы. М.Ефимов. Сэргэхчэй уонна Бэргэнчэй. 1 5 Библиотекаҕа дьарык. «Тороөбүт дойдум барахсан» кинигэ быыстапката.
В.Лебедев. Айан. 1 6 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. В.Карамзин. Песня жаворонка 1 7 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Ойуулуур-дьүһүннүур эйгэҕэ. В.Карамзин. Песня жаворонка. Кинигэ — билии төрдө (10 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: кинигэ, кинигэ ойуута. Доҕорум - кинигэ. 1 2 П.Григорьев. Маҥнайгы кинигэ. И.Алексеев. Түүл. 1 3 Кинигэ туһунан таабырыннар. Кинигэ туһунан өс хоһоонноро. 1 4 Таптыыр суруйааччыларбыт. Амма Аччыгыйа. «Тоҕус төгүл тоҕо? (2, 3 тоҕолор). Кэпсээннэри тылынан ойуулааһын. 1 5 Библиотекаҕа дьарык. Экскурсия. Тематическай ыйынньык. Кинигэ быыстапката. Оҕо кинигэтин геройдара 1 6 Биһиги театрбыт. С.Маршак. Үүтээн. (5 хартыыналаах остуоруйа-пьесаттан 1-2 хартыыната. К.Туиаарыскай тылбааһа).Сценаҕа туруоруу. 1 7 Бэйэ ааҕыыта. Е.Макаров уонна И.Сосин кэпсээннэрэ. Талан ааҕыы. 1 8 Дьиэ кэргэнинэн истии, ааҕыы. С.Омоллоон. Чиэһинэй быһыы. В.Осеева. Сүрэҕэ суох бэлэҕэ. Айымньыга сиэр-майгы ойууланыыта. 1 9 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 1 10 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Норуот өркөн өйө тылынан айыытыгар (12 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: ырыа, чабырҕах, таабырын, оһуохай. 1 2 Таабырын. Таабырыннары бөлөхтөөһүн: дьиэ-уот, мал-сал. Хамсыыр-харамай. Таабырыннары айыы. 1 3 Константин Туйаарыскай. Таабырынна таайыҥ (1, 2, 3, 9). 1 4 Өс хоһооно. Араас норуот өһүн хоһооно. Өс хоһоонугар сиэр-майгы көстүүтэ. 1 5 Чабырҕах-таабырын. Сардаана Ойунская. Күндү бэлиэ. 1 6 Чабырҕах. П.Варфоломеев. Чабырҕах таабырыннар. 1 7 Оһуохай. Туллукгар 1 8 Библиотекаҕа дьарык. Норуот тылынан уус-уран айымньыта. Кинигэ быыстапката. 1 9 Биһиги театрбыт. Киһиргэс куобахчаан. (Саввина М.П. нуучча остуоруйатын тылбааһа). Айымньынан инсценировкалааһын. 1 10 Бэйэ ааҕыыта. Норуоттар мындыр толкуйдара. Болот Боотур, П.Тобуруокап таабырын-хоһоонноро. 1 11 Айар бырайыак. Кустук араас өҥүнэн.
1 12 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. М.Носов. Саха былыргы үҥкүүтэ. Остуоруйа алыптаах дойдутугар (8 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: норуоттар остуоруйалара. Остуоруйа геройа. Остуоруйа геройдарын тэҥнээһин. Уруһуйунан кэпсээн. 1 2 Саха остуоруйата. Куобах туһунан остуоруйа.
Суорун Омоллоон. Дьэрэкээн оҕолор. 1 3 Юкагир остуоруйата. Үрүҥ эһэ мунна тоҕо хараный? 1 4 Нуучча остуоруйата. Төбөтө уонна төрдө. 1 5 Биһиги театрбыт. Баһылай Уһунуускай. Сулустар уонна ый хайдах үөскээбитгэрин туһунан. Остуоруйатган инсценировкалааһын. 1 6 Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. Ыт бэйэтигэр доҕору хайдах көрдөөбүтэ. Ненец остуоруйата. Саха уонна хотугу норуоттар остуоруйаларын тэҥнээһин. 1 7 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 1 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Мин дойдум — олоҥхо дойдута (6 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн ойдобүллэрэ: олоҥхо, айыы уонна абааһы бухатыыра, орто дойду, олоҥхо тыла. Уруһуйдарынан олоҥхону кэпсээһин. 1 2 Е.Чехордуна. Олоҥхо тыла-өһө. Мин дойдум - олонхо доцдута. 1 3 «Ньургун Боотур уонна Тимир Дьигистэй» олоҥхо. 1 4 Библиотекаҕа дьарык. Саха олоҥхолоро. Кинигэ быыстапката.
Бэйэ ааҕыыта. П.Е. Решетников- Көһөҥө Бүөтүр. Күөнэ көҕөччөр аттаах күүстээх-уохтаах Күн Күндүлү бухатыыр.
Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. С.Васильев. Күн Эрили. 1 5 Айар бырайыак. «П.Е. Решетников- Көһөҥө Бүөтүр. Күөнэ көҕөччөр аттаах күүстээх-уохтаах Күн Күндүлү бухатыыр» олоҥхо уонна Орто дойду олоҕо. 1 6 Олоҥхо Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. «Мин дойдум — олоҥхо дойдута» кинигэҕэ С.Старостина ойуулара. 1 Биһиги доҕотторбуг (8 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: аһыныгас буолуу, амарах сыһыан. Уус-уран уонна научнай-биллэрэр литература. Уус- уран тиэкис уратыта. 1 2 Баал Хабырыыс. Бэскэ үүммүт мээчик. 1 3 Күннүк Уурастыырап. Бастакы хаар уонна барабыай. 1 4 Библиотекаҕа дьарык. Айылҕа уонна хамсыыр-харамай туһунан кинигэлэр. Сергей Васильев. Хотоҕойдоохтор. 1 5 Бэйэ ааҕыыта. Т.Сметанин. Куоскалар уонна саһыл. К.Туйаарыскай. Моҕотой тоҕо ытаабытай?
Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы. И.Сосин. Ыт утуйа мээрик буолбут. 1 6 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 1 7 Айар бырайыак. «Таптыыбын бары тыынар тыыннааҕы» плакат. 1 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Үчүгэйтэн үөрэбит, куһаҕантан хомойобут (8 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: кэпсээн, кэпсээн геройа. Айымньыга сиэр-майгы көстүүтэ. Айымньы сүрүн санаата. 1 2 С.Омоллоон. Доҕордуулар. 1 3 Т.Сметанин. Көрүдьүөс күн. Таллан Бүрэ. Хатыыска. 1 4 Н.Лугинов. Чыркымай. 1 5 Улуро Адо. Иранал. 1 6 Библиотекаҕа дьарык. «Доҕордоһуу туһунан уус-уран айымньыга» быыстапка. 1 7 Биһиги театрбыт. Амма Аччыгыйа. Үһүс тоҕо?
Бэйэ ааҕыыта. Н.Тарабукин. Хаарынан хабдьыны оҥоробут.
Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. П.А. Ойуунускай. Мэник. Софр. Данилов. Икки ийэ, икки кыыс. 1 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. А.Осипов. Заботы оленеводов. Дьиктилэр, дьиибэлэр (3 чаас) 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүлэ: айар үлэ. Уус-уран тиэкискэ олоҕуран, буолбут түгэн туһунан бэйэ айыыта. Айар бырайыак. Дьикгилэр, дьиибэлэр. 1 2 С.Данилов. Тымныы. С.Омолоон. Тымныы муоһа.
М.Ефимов. Куобаҕы эккирэтэн. А.Коцдратьев. Күлүк кистэлэҥэ
Владимир Федоров. Санта Клаус дойдутугар (А. Слепцова тылбааһа). 1 3 Туох саҥаны биллиҥ? Винкс — Клуб Винкс. Көрбүт мультикка олоҕуран кэпсэтиһии.
Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 1 1 Литература — тыл искусствота. Литературнай ааҕыыга барбыты түмүү. — 1 чаас Олохтоох суруйааччы айымньыта — 2 ч 1 Аким Кондратьев, Ариан Кодратьев - оголорго айымньылара 1 2 Библиотекаҕа дьарык: биир дойдулаахпыт Леонид Попов 1 Сыллаа5ы хатылааһын — 2 ч. 1 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин.Викторина 1 2 Сайыццы сорудахтар 1 КАЛЕНДАРНО - ТЕМАТИЧЕСКАЙ БЫЛААН
II КЫЛААС (68 чаас)
Ытык өйдөбүллэр Тиэмэлэринэн былааннааһын Үөрэнээччи үлэтэ Дата
план факт
Киирии уруок (1 чаас) Үөрэх баар — бараммат баай.
Ааҕыы — дириҥ билии. 1 Болдьох бэлиэлэр, учебник ис хоһооно. Ааптардар үөрэнээччигэ сурукгара. Литературнай ааҕыыга учебнигынан сирдэтинэр.
Сорудаҕы толорууга болдьох бэлиэлэри туһанар.
Учебниктан наадалаах тиэмэтин булар. 5.09 Сахам сирэ барахсан (7 чаас) Ийэ дойду.
Төрөөбүт сир- уот.
Дойдум дьоно. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: хоһоон, рифма. Литературнай остуоруйаҕа айылҕа уобараһа. Төрөөбүт дойду көстүүтүн туһунан тылынан иһитиннэрии. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Төрөөбүт дойдутун, дьиэ кэргэнин туһунан, төрөөбүт уонна улааппыт дойдутугар иэйиитин, төрөппүттэригэр, бииргэ төрөөбүтгэригэр тапталын кэпсиир. Хоһоону ааҕыыга сорукка сөп түбэһиннэрэн үөрүүнү, хомолтону тириэрдэр. «Төрөөбүт дойду», «Аҕа дойду», «Ийэ дойду» диэн тыллар суолталарын быһаарар.
Олорор дойдутун уонна куоратын аатын
билэр. Киин куорат туһунан хоһооннору хоһоонноохтук ааҕар.
Ыалга чугас дьоҥҥо кыһамньы, кинилэргэ болҕомто уонна таптал диэн тугун туһунан ырытар. Сэһэргэһэр киһиэхэ болҕомто ууран: бэйэ санаатын этэн, аахпыт айымньы туһунан ыйытыы биэрэн, паараҕа үлэлиир. Биир тиэмэҕэ суруллубут айымньылары тэҥниир. Тыл уонна уруһуй искусстволарын айымньыларын тэҥниир; кинилэргэ маарынныыры уонна уратыны булар. Тиэмэнэн наардааһынынан наадалаах кинигэни булар.
Кинигэни тиэмэтинэн наардыыр. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр. Хоһоон, рифма диэн сала сүрүн өйдөбүллэрин чопчу өйдүүр. Айымньыга ойууланар быһыы-майгы ис хоһоонун уонна онно бэйэ сыһыанын көрдөрөн ааҕар. Аахпыт айымньылар ис номохторун быһаарар. Хоһооҥҥо рифманы булар. Тэҥнэбили булар. Тэҥнэбили туттууну кэтээн көрөр.
Тэҥнэбили булар. Хоһоон ритмин быһаарар. Айымньыга ойууланарга ааптар сыһыанын билгэлиир. Остуоруйаны бэйэтэ айар. Кинигэ быыстапкатын тиэмэтин быһаарар. 7.09 2 Саха сирин поэтгара ийэ айылҕаларын туойаллар. Л. Попов. Эйэ ырыата. 12.09 3 С.Данилов. Күөрэгэй.
Бэйэ ааҕыыта. С. Данилов. Сүрэҕэ суох сүүс сүбэлээх. 14.09 4 П. Ламутскай. Хомус ырыатын иһитгим.
Дьиэ кэргэнинэн истии, ааҕыы. М.Ефимов. Сэргэхчэй уонна Бэргэнчэй. 19.09 5 Библиотекаҕа дьарык. «Тороөбүт дойдум барахсан» кинигэ быыстапката.
В.Лебедев. Айан. 21.09 6 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. В.Карамзин. Песня жаворонка 26.09 7 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 28.09 Кинигэ — билии төрдө (10 чаас) Ийэ тылынан айыллыбыт литература — барҕа баай.
Литературалар доҕөрдөһуулара — норуотгар сомоҕолоһуулара 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: кинигэ, кинигэ ойуута. Доҕорум - кинигэ. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Кинигэ, кинигэ ойуута диэн тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрин чопчу өйдүүр. Үлэһит-сүрэҕэ суох, чиэһинэй-сымыйаччы, аламаҕай-киҥнээх диэн утары суолталаах тыллары тэҥниир, кинилэр суолталарын быһаарар. Кинигэни, учебнигы харыстьшр, киһи олоҕор кинигэ суолтатын өйдүүр. Кинигэ, суруйааччы, ааҕааччы, библиотека диэн өйдөбүллэри араарар.
Кинигэ ойууларын ырытар. Кинигэҕэ таһа, ойуута, ааптар араспаанньата, айымньы аата диэн араарар. «Кинигэтэ суох хайдах олоруохпут этэй?» диэн санаа тула кэпсэтиигэ кытгар. ААччыгыйа, Е.Макаров, И.Сосин айымньыларыгар сиэр-майгы туһунан холобурдары быһаарар. Атын киһи этэрин өйдөөн истэр, паараҕа үлэлиир. Уруһуй көмөтүнэн бэйэ суругун толкуйдуур. Библиотекаҕа кинигэни сатаан таларга үөрэнэр. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр.
Таска биирдии тылынан ааҕыыттан сыыйа искэ ааҕыыга көһөр. Ыйытыы көмөтүнэн уонна бэйэтэ тиэкис ис хоһоонун хат оҥорор. Сөбүлүүр кинигэтин туһунан (ааптарын, аатын, тиэмэтин, сүрүн түгэннэрин) кэпсиир. Сурук- бичик үөскээһинин туһунан кэпсиир. С.Омоллоон айымньытыгар баар уруһуйу тылынан ойуулуур. В.Осеева кэпсээнин геройдарын оннугар бэйэтин оҥорон көрө-көрө кэпсиир. Оруолларга араарар. Айымньыны хайдах интонациялаахтык ааҕары быһаарар. 3.10 2 П.Григорьев. Маҥнайгы кинигэ. И.Алексеев. Түүл. 5.10 3 Кинигэ туһунан таабырыннар. Кинигэ туһунан өс хоһоонноро. 10.10 4 Таптыыр суруйааччыларбыт. Амма Аччыгыйа. «Тоҕус төгүл тоҕо? (2, 3 тоҕолор). Кэпсээннэри тылынан ойуулааһын. 12.10 5 Библиотекаҕа дьарык. Экскурсия. Тематическай ыйынньык. Кинигэ быыстапката. Оҕо кинигэтин геройдара 17.10 6 Биһиги театрбыт. С.Маршак. Үүтээн. (5 хартыыналаах остуоруйа-пьесаттан 1-2 хартыыната. К.Туиаарыскай тылбааһа).Сценаҕа туруоруу. 19.10 7 Бэйэ ааҕыыта. Е.Макаров уонна И.Сосин кэпсээннэрэ. Талан ааҕыы. 24.10 8 Дьиэ кэргэнинэн истии, ааҕыы. С.Омоллоон. Чиэһинэй быһыы. В.Осеева. Сүрэҕэ суох бэлэҕэ. Айымньыга сиэр-майгы ойууланыыта. 26.10 9 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 31.10 10 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 7.11 Норуот өркөн өйө тылынан айыытыгар (12 чаас) Устар ууну сомоҕолуур уус тыл. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: ырыа, чабырҕах, таабырын, оһуохай. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Араас норуот тылынан уус-уран айымньытын көрүҥнэрин кэпсиир. Өс хоһоонугар сиэр- майгы өрүтүн (норуот муударай этиитин) быһаарар. Ааҕыы тэтимин көрөн уларытыы. Сөбүлээбит өс хоһооннорун өйтөн этэр, кинилэр ис хоһооннорун ырытар. Араас норуот тылынан уус-уран айымньытын тэшшир. Үөрэппит норуот айымньытын көрүҥнэрин ааттыыр, нуучча народнай ырыатыгар, таабырыныгар, өс хоһоонугар, Россия атын норуоттарын тылынан уус-уран айымньыларыгар бэйэтин сыһыанын сатаан этэр. Таабырыны уонна таайыытын тэҥниир. Таабырыннары тиэмэнэн бөлөхгүүр. Өс хоһоон суолтатын быһаарар. Оскуола библиотекатыгар кинигэни аатынан бэйэ ааҕарыгар таларга үөрэнэр. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ
олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр.
Ырыалар, өс хоһоонноро, таабырыннар диэн тиэмэлэр сүрүн өйдөбүллэрин билэр. Норуот тылынан айымньытын кыра көрүҥнэрин интонацияны тутуһан доргуччу таска ааҕар. Норуот тылынан айымньытын кыра көрүҥнэрин: өс хоһооннорун, ырыалары, таабырыннары араарар. Предмеккэ бэриллибит быһаарыыга олоҕуран таабырын толкуйдуур. Аахпыт өс хоһоонун тутгуллуон сөптөөх түгэнин өйүттэн толкуйдуур. Тиэкис ис хоһоонун ырытар; айымньы геройдарын ааттыыр; геройдар майгыларын уратытын быһаарар. Айымньыны инсценировкалыыр. 9.11 2 Таабырын. Таабырыннары бөлөхтөөһүн: дьиэ-уот, мал-сал. Хамсыыр-харамай. Таабырыннары айыы. 14.11 3 Константин Туйаарыскай. Таабырынна таайыҥ (1, 2, 3, 9). 16.11 4 Өс хоһооно. Араас норуот өһүн хоһооно. Өс хоһоонугар сиэр-майгы көстүүтэ. 21.11 5 Чабырҕах-таабырын. Сардаана Ойунская. Күндү бэлиэ. 23.11 6 Чабырҕах. П.Варфоломеев. Чабырҕах таабырыннар. 28.11 7 Оһуохай. Туллукгар 30.11 8 Библиотекаҕа дьарык. Норуот тылынан уус-уран айымньыта. Кинигэ быыстапката. 5.12 9 Биһиги театрбыт. Киһиргэс куобахчаан. (Саввина М.П. нуучча остуоруйатын тылбааһа). Айымньынан инсценировкалааһын. 7.12 10 Бэйэ ааҕыыта. Норуоттар мындыр толкуйдара. Болот Боотур, П.Тобуруокап таабырын-хоһоонноро. 12.12 11 Айар бырайыак. Кустук араас өҥүнэн.
14.12 12 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. 19.12 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. М.Носов. Саха былыргы үҥкүүтэ. 21.12 Остуоруйа алыптаах дойдутугар (8 чаас) Уран тыл умсугутар, хомоҕой тыл холбуур. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: норуоттар остуоруйалара. Остуоруйа геройа. Остуоруйа геройдарын тэҥнээһин. Уруһуйунан кэпсээн. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Остуоруйаҕа бэйэ сыһыанын кэпсиир. Аахпыт остуоруйа туһунан бэйэ санаатын этэр. «Бу герой оннугар эн тугу гыныаҥ этэй?» диэн түгэни ырытар. Уруһуйунан уонна аатынан остуоруйаны талар. Россия норуоттарын 1-2 остуоруйатын аатгыыр. Кинигэттэн наадыйар остуоруйатын булар. Остуоруйа геройдарын кэпсэтиилэрин оруолунан ааҕар. Тэҥ ис хоһоонноох остуоруйалары, геройдары тэҥниир. Учебникка баар
хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр.
Остуоруйа, тыынар тыыннаах туһунан остуоруйа, остуоруйа геройа диэн салаа сүрүн өйдөбүллэрин чопчу өйдүүр. Остуоруйаны таска ааҕар. Уруһуйунан көрөн остуоруйаны кэпсиир. Остуоруйа тугунан бүтүөҕүн айар. Норуот уонна литературнай остуоруйаҕа сюжеттар сайдыыларын кэтээн көрөр. Литературнай остуоруйаҕа, хоһооҥҥо олоххо буолары уонна буолбаты быһаарар. Айымньы геройун майгы- тын быһаарар, ол хаачыстыбаларын аатгыыр. Оруол-ларынан наардьшр. Айымньыны инсценировкалыыр. 16.01 2 Саха остуоруйата. Куобах туһунан остуоруйа.
Суорун Омоллоон. Дьэрэкээн оҕолор. 18.01 3 Юкагир остуоруйата. Үрүҥ эһэ мунна тоҕо хараный? 23.01 4 Нуучча остуоруйата. Төбөтө уонна төрдө. 25.01
5 Биһиги театрбыт. Баһылай Уһунуускай. Сулустар уонна ый хайдах үөскээбитгэрин туһунан. Остуоруйатган инсценировкалааһын. 30.01 6 Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. Ыт бэйэтигэр доҕору хайдах көрдөөбүтэ. Ненец остуоруйата. Саха уонна хотугу норуоттар остуоруйаларын тэҥнээһин. 1.02 7 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. Мин дойдум — олоҥхо дойдута (6 чаас) Олонхо — өбүгэ баайа.
Ыал. Дьулуур.
Эрэйи туорааһын.
Бэриниилээх буолуу. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн ойдобүллэрэ: олоҥхо, айыы уонна абааһы бухатыыра, орто дойду, олоҥхо тыла. Уруһуйдарынан олоҥхону кэпсээһин. Олоҥхо ааҕыллар уратытын өйдөөн истэр. Олоҥхо үс дойдутун туһунан араарар. Олоҥхоһут диэн ким ааттанарын өйдүүр. Олоҥхо геройдарын саҥалара уратылааҕын билэр, үтүктэн ааҕарга холонор. Аахпыт кэрчик ис хоһоонун өйдүүр. Олоҥхотгон айыы киһитин сиэрин-майгытын иҥэринэн, атын дьону кытта алтыһыытыгар туһанар. Олонхо норуот тылынан уус-уран айымньытын саамай бөдөҥ айымньыта буоларын быһаарар. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр уонна ситиһиилэрин сыаналанар.
Худуоһунньук үлэлэрин көрөр, аахпыт олоҥхоҕо сыһыаннаах түгэннэри булан ырытар.
Тылдьытган олоҥхо тылын суолтатын булан кэпсиир. Олоҥхо Орто дойдутун ойуулуур тыллары тылдьыттан булар. Истибит уонна аахпыт кэрчикгэргэ сөп түбэһэр иллюстрацияныбулар.Быһа тардыыны тылынанойуулуур.
Салаа сүрүн өйдөбүллэрин өйдүүр. 2 Е.Чехордуна. Олоҥхо тыла-өһө. Мин дойдум - олонхо доцдута. 3 «Ньургун Боотур уонна Тимир Дьигистэй» олоҥхо. 4 Библиотекаҕа дьарык. Саха олоҥхолоро. Кинигэ быыстапката.
Бэйэ ааҕыыта. П.Е. Решетников- Көһөҥө Бүөтүр. Күөнэ көҕөччөр аттаах күүстээх-уохтаах Күн Күндүлү бухатыыр.
Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. С.Васильев. Күн Эрили. 5 Айар бырайыак. «П.Е. Решетников- Көһөҥө Бүөтүр. Күөнэ көҕөччөр аттаах күүстээх-уохтаах Күн Күндүлү бухатыыр» олоҥхо уонна Орто дойду олоҕо. 6 Олоҥхо Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. «Мин дойдум — олоҥхо дойдута» кинигэҕэ С.Старостина ойуулара. Биһиги доҕотторбуг (8 чаас) Ийэ айылҕа.
Айылҕаҕа
харыстабыллаах сыһыан.
1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: аһыныгас буолуу, амарах сыһыан. Уус-уран уонна научнай-биллэрэр литература. Уус- уран тиэкис уратыта. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. «Тыынар тыыннааҕы барытын таптаа» диэн тиэмэҕэ сиэр-майгы көстүүтүн быһаарар. Тыынар тыыннаахха уонна үүнээйигэ бэйэ сыһыанын кэпсиир. Кэпсэтии быраабылатын тутуһар: сэһэргэһээччигэ болҕомто уурар, бэйэ санаатын этэр, аахпыт айымньы туһунан ыйытыы биэрэн, паараҕа үлэлиир. Таптыыр ытын (куоскатын) туһунан кэпсээн оҥорон, тыынар тыыннаахха бэйэ сыһыанын көрдөрөр; Үчүгэй, куһаҕан диэн өйдөбүллэри тэҥниир; кинилэр ис номохторун быһаарар. Кэпсэтиигэ кытгар; доҕорун истэр; доҕорун кытта сөбүлэһэр. Тиэмэтигэр сөптөөх плакаты, хаһыаты оҥорууга матырыйаалы талар. Бэйэ айымньытын көрдөрөр. Быыстапкаҕа анаан кинигэлэри тиэмэлэринэн наардътьтр. Научнай уонна уус-уран тиэкистэри тэҥниир. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр. Араас чыычаах саҥатын уратытын биэрэн, бэйэ сыһыанын тириэрдэн, хоһоону дорҕоонноохтук ааҕар. Научнай уонна уус-уран тиэкистэри араарар.
Худуоһунньук ойууларынан талан кэпсиир, айымньыга сыһыаран ырытар. Уобараһы айыыга саҥаны үтүктүү ньыма буоларын ылынар. Поэтгар айылҕа тыаһын- ууһун тириэрдэр тылларын булар. Кэпсээнинэн уонна хоһоонунан тиэкистэргэ герой майгытын көрдөрөр тыллары булар. Айымньы геройдарын уонна кинилэр майгыларын быһаарар. Оруолларынан наарлъгьф. Айымньыны инсценировкалыыр. Ойууларынан айымньыны таҥар. Кинигэ быыстапкатын тиэмэтин быһаарар, наадалаах кинигэни булар. 2 Баал Хабырыыс. Бэскэ үүммүт мээчик. 3 Күннүк Уурастыырап. Бастакы хаар уонна барабыай. 4 Библиотекаҕа дьарык. Айылҕа уонна хамсыыр-харамай туһунан кинигэлэр. Сергей Васильев. Хотоҕойдоохтор. 5 Бэйэ ааҕыыта. Т.Сметанин. Куоскалар уонна саһыл. К.Туйаарыскай. Моҕотой тоҕо ытаабытай?
Дьиэ кэргэнинэн ааҕыы. И.Сосин. Ыт утуйа мээрик буолбут. 6 Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. Бэйэ уруһуйа. 7 Айар бырайыак. «Таптыыбын бары тыынар тыыннааҕы» плакат. 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. Үчүгэйтэн үөрэбит, куһаҕантан хомойобут (8 чаас) Доҕордоһуу.
Үтүө майгы — олох сүнньэ.
Сиэрдээх быһыы. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүллэрэ: кэпсээн, кэпсээн геройа. Айымньыга сиэр-майгы көстүүтэ. Айымньы сүрүн санаата. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Доҕор диэн кими этэри дьүүллэһэр, дьиҥнээх доҕордоһуу диэни быһаарар. Үчүгэйи уонна куһаҕаны араарар. Бэйэ уонна атын киһи быһыытын сыаналыыр.
Доҕордоһуу, кыһамньы, хардарыта көмөлөһүү, амарах быһыы диэн өйдөбүллэр суолталарын доҕору кытта ырытар; аахпыт кэпсээннэртэн холобурдуур. Кэпсэтэр киһини хомоппокко эрэ доҕору кытга алтыһар. Бэйэ бэйэни өйүүр, бэйэ бэйэҕэ көмөлөһөр. Айымньылары тиэмэтинэн, ис хоһоонунан уонна сүрүн санаатынан тэҥниир. Библиотекаҕа кинигэни бэриллибит параметрдарынан булар. Кинигэни тиэмэлэринэн көрөн наардыыр. Учебникка баар хонтуруоллуур үлэҕэ олоҕуран, ситиһиилэрин сыаналанар уонна бэйэтин бэрэбиэркэлэнэр. Кэпсээн, кэпсээн геройа диэн салаа сүрүн өйдөбүллэрин чопчу өйдүүр.
Айымньы сүрүн эмоциональнай тонун биэрэр туһуттан дорҕоонноохтук ааҕар. Айымньыны оруолларынан ааҕар.
Айымньы уопсай тиэмэтин быһаарар. Айымньы геройдарын быһаарар. Айымньы геройун саҥатынан уонна быһыытынан характеристикалыыр. Айымньы сүрүн санаатын булар, айымньы ис хомоҕун арыйар өс хоһоонун булар. Оруолларынан наардьтыр. ЬСинигэ быыстапкатын тиэмэтин быһаарар. 2 С.Омоллоон. Доҕордуулар. 3 Т.Сметанин. Көрүдьүөс күн. Таллан Бүрэ. Хатыыска. 4 Н.Лугинов. Чыркымай. 5 Улуро Адо. Иранал. 6 Библиотекаҕа дьарык. «Доҕордоһуу туһунан уус-уран айымньыга» быыстапка. 7 Биһиги театрбыт. Амма Аччыгыйа. Үһүс тоҕо?
Бэйэ ааҕыыта. Н.Тарабукин. Хаарынан хабдьыны оҥоробут.
Дьиэ кэргэҥҥэ ааҕыы. П.А. Ойуунускай. Мэник. Софр. Данилов. Икки ийэ, икки кыыс. 8 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. Ойуулуур-дьүһүннүүр эйгэҕэ. А.Осипов. Заботы оленеводов. Дьиктилэр, дьиибэлэр (3 чаас) Билии.
Билиини сыаналааһын.
Дьиҥ чахчыга дьулуһуу. 1 Киирии уруок. Тиэмэ сүрүн өйдөбүлэ: айар үлэ. Уус-уран тиэкискэ олоҕуран, буолбут түгэн туһунан бэйэ айыыта. Айар бырайыак. Дьикгилэр, дьиибэлэр. Тиэмэ аатыгар олоҕуран, туох туһунан айымньылар киирбиттэрин сабаҕалыыр. Таска ааҕыыттан сыыйа искэ ааҕыыга көһөр. Бэйэтэ араас историяны айар.
«Айыы, айар үлэ, айымньы» диэн өйдөбүллэр суолталарын быһаарар.
Аахпыт айымньыларын суруйааччыларын үтүгүннэрэн, дьоҕус кэпсээни эбэтэр остуоруйаны айан кэпсиир. 2 С.Данилов. Тымныы. С.Омолоон. Тымныы муоһа.
М.Ефимов. Куобаҕы эккирэтэн. А.Коцдратьев. Күлүк кистэлэҥэ
Владимир Федоров. Санта Клаус дойдутугар (А. Слепцова тылбааһа). 3 Туох саҥаны биллиҥ? Винкс — Клуб Винкс. Көрбүт мультикка олоҕуран кэпсэтиһии.
Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин. Литература — тыл искусствота. 1 Литературнай ааҕыыга барбыты түмүү. — 1 чаас Олохтоох суруйааччы — 2 ч 1 Аким Кондратьев, Ариан Кодратьев-оголорго айымньылара
Ааптар, иэйиитин, санаатын булан этэр, быЬаарар;
-ыйытыыны сепке ейдеен бодоруЬуу быраабылатын тутуЬан хоруйдуур;
-бэриллибит тиэмэ5э сурун санаатын этэр, дакаастабылы булар. 2 Библиотекаҕа дьарык: биир дойдулаахпыт Леонид Попов Сыллааҕыны хатылааһын — 2 ч. 1 Айымньы Дойдутун кистэлэҥнэрэ. Билиини хонтуруоллааһын, бэрэбиэркэлээһин.Викторина 2 Сайыццы сорудахтар

Приложенные файлы


Добавить комментарий